Milletlerarası Ticaret Odası’nın (“MTO”) 2021 Tahkim Kuralları, 1 Ocak 2021’de yürürlüğe girdi. 2021 Kuralları tahkimde verimlilik, esneklik ve şeffaflığı artırmayı hedeflemektedir. Bu kurallar, 2017 MTO Tahkim Kuralları’nın temel ilkelerini korumakla beraber, bazıları aşağıdaki şekilde özetlenebilecek önemli değişiklik ve yenilikler de getirmektedir:
Elektronik Sunumlar: 3. maddede yapılan değişiklik, bütün dilekçelerin, tebligatların ve yazışmaların “taraflardan her biri için birer nüsha, her bir hakem için bir nüsha ve bir nüsha da Sekreterya’ya verilecek sayıda” olması gerekliliği yerine bu dilekçelerin, tebligatların ve yazışmaların elektronik olarak gönderilmesini öngörmektedir. Bu yeniliğin günümüzün gereklerini karşılamaya uygun ve çevre dostu tahkime doğru atılmış bir adım olduğu kuşkusuzdur.
Sanal Duruşmalar: Koronavirüs pandemisi, seyahat kısıtlamaları ve sağlığın korunmasına yönelik tedbirler getirmesi sebebiyle duruşmaların fiziki olarak yapılmasını güçleştirdiğinden, teknolojik gelişmelerin tahkim yargılamasına hızla adapte edilmesinde büyük bir rol oynamıştır. Bu kapsamda Madde 26(1)’de yapılan değişiklik, 1 Ocak 2021 itibariyle duruşmaların fiziksel ortamda mı veya uzaktan katılımla mı yapılacağı konusunda hakem kurulunun karar vermesine izin vermektedir. Ancak bu karar verilmeden önce ön koşul olarak hakem kurulu taraflara danışacak ve dava konusuyla ilgili olabilecek durumları değerlendirmeye alacaktır. Video ve telekonferansa ek olarak, bu yeni Maddede “diğer uygun iletişim araçları” atfına yer verilerek teknolojideki gelişmeler de öngörülmüştür. Hükmün lafzı ise, bir duruşma biçimini diğerine göre daha ayrıcalıklı kılmamaktadır. Bu yenilik, tahkimin dijitalleşmesini önemli ölçüde elverişli kılmaktadır.
Davaya Katılma: 7. maddeye yeni getirilen ek paragraf, tahkim sırasında mevcut tüm tarafların mutabakatı olmasa dahi davaya katılma talebinde bulunan tarafın, hâlihazırda oluşturulmuş hakem kurulunu ve uygulanabilir hallerde görev belgesini kabul etmesi şartıyla, davaya katılmasını mümkün kılmaktadır. Bu iki koşulun sağlanmasının ardından, hakem kurulu, her bir davanın özelliklerini dikkate alarak söz konusu talebe ilişkin kararını verecektir.
Üçüncü Kişi Finansmanı: Madde 11(7) uyarınca taraflar hakem kurulunun tarafsızlığını ve bağımsızlığını sağlamak için üçüncü kişi finansman anlaşmalarını hakem kuruluna, diğer taraflara ve MTO Sekreterliği’ne ifşa etmekle yükümlüdür.
Hakem Kurulu’nun Oluşturulmasında MTO Divanı’na Tanınan Geniş Takdir Yetkisi: Yeni Madde 12(9) kararın geçerliliğini etkileyebilecek nitelikte taraf eşitsizliği ve hakkaniyete aykırılık riskinin bulunması halinde, MTO Divanı’nın, istisnai hallerde, tarafların anlaşmasına bakılmaksızın hakem kurulunun her bir üyesini atayabileceği hususunda takdir yetkisini öngörmektedir. Tarafların hakem seçiminin önemi göz önüne alındığında, bu şekilde bir değişiklik MTO’nun, MTO tahkiminin bütünlüğünü ve etkinliğini temin etmekteki kararlılığını göstermektedir. Ancak, diğer taraftan tarafların anlaşmasına uyulmadan böyle bir karar verilmesi hakem kararının icra edilebilirliğini engelleyebileceğinden, bu değişiklik eleştirilmektedir.
Hakemlerin Milliyeti: 13. madde, MTO Divanı’nın tek hakem veya hakem kurulu başkanı tayin edeceği davalarda seçilecek hakemlerin taraflardan herhangi biri ile aynı milliyete tabi olmaması gerektiğini ortaya koymaktadır. Aynı şekilde, uluslararası antlaşmalara dayanan tahkim yargılamalarında da hakemlerin milliyeti, taraflar aksini kararlaştırmadıkça, hakem kurulunun tarafsızlığını bütünüyle sağlamak gayesiyle tarafların milliyetinden farklı olmalıdır. Bu yeni düzenleme, Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözüm Merkezi (International Centre for Settlement of Investment Disputes) (“ICSID”) Sözleşmesi ve ICSID Tahkim Kuralları’nda benimsenen yaklaşım ile paraleldir.
Acil Durum Hakemi: 2021 MTO Tahkim Kuralları, acil durumu hakemi kurallarına yönelik önemli bir değişiklik getirmiştir: Tahkim anlaşmalarının uluslararası bir antlaşmaya dayandığı hallerde, taraflara acil ve geçici çözüm sağlayan acil durum hakemi kuralları uygulanmayacaktır.
Ek Kararlar: 2021 MTO Tahkim Kuralları’nın 36. maddesi uyarınca, yargılama sırasında ileri sürülen ancak hakem kurulunun nihai kararda değinmediği iddialar bakımından taraflar, nihai kararın kendilerine tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde “ek karar” verilmesi için başvuruda bulunabileceklerdir.
Seri Tahkim Usulü: Seri tahkim usulüne başvurulabilmesi için uyuşmazlık miktarı eşiği, 2021 MTO Kurallarının 30. Maddesi ve Ek VI uyarınca, tahkim anlaşmasının 1 Ocak 2021 tarihinde ve sonrasında yapılmış olması koşuluyla 2 milyon ABD Dolarından, 3 milyon ABD Dolarına yükseltilmiştir. Bu değişiklikle beraber MTO, seri tahkim usulü ile çözümlenebilecek davaların sayısını arttırmayı ve MTO nezdindeki düşük bedelli uyuşmazlıkların önemli bir kısmından doğan zaman ve maliyet verimsizliğini azaltmayı hedeflemektedir.
Notlar
MTO, yeni hükümler benimseyerek “verimlilik, esneklik ve şeffaflığı” daha üst seviyeye taşıma çabalarını sürdürmektedir. 2021 MTO Kuralları, pandemi süreci devam ederken yargılamaların kesintisiz devam etmesini sağlamayı amaçlamakta ve ayrıca usule ilişkin konularda karar verilmesi için hakem kurullarına tanınan yetkilerin kapsamını da genişletmektedir. Yeni kuralların MTO tahkimini, büyük ve karmaşık tahkimlerin yanı sıra küçük davalar için de daha çekici hale getirmesi oldukça muhtemel gözükmektedir.
Önemle belirtmek gerekir ki, 2017 MTO Tahkim Kuralları taraflar aksini kararlaştırılmadıkça MTO Divanı nezdinde 1 Ocak 2021 tarihinden önce görülmekte olan tüm davalar için uygulanmaya devam edecektir.
