Unia Europejska podjęła bezprecedensowy krok w kierunku wzmocnienia wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony. Program SAFE (Security Action for Europe) stanowi największy w historii projekt finansowania rozwoju przemysłu zbrojeniowego i modernizacji sił zbrojnych państw członkowskich ze środków unijnych. W niniejszym artykule omawiamy główne założenia programu, jego instrumenty prawne oraz konsekwencje podatkowe dla podmiotów uczestniczących w zamówieniach obronnych.
Program SAFE został ustanowiony Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/1106 w sprawie europejskiego programu na rzecz przemysłu obronnego. Jego nadrzędnym celem jest zwiększenie bezpieczeństwa Europy poprzez kompleksowe wzmocnienie europejskiego przemysłu obronnego oraz zapewnienie państwom członkowskim wsparcia finansowego niezbędnego do przeprowadzenia znaczących inwestycji w zdolności produkcyjne sektora zbrojeniowego.
Program wpisuje się w szerszą strategię Unii Europejskiej zmierzającą do osiągnięcia strategicznej autonomii w dziedzinie obronności, co nabrało szczególnego znaczenia w kontekście zmieniającego się środowiska bezpieczeństwa na kontynencie europejskim.
Główne instrumenty prawne programu SAFE
Rozporządzenie SAFE przewiduje dwa główne mechanizmy wsparcia państw członkowskich:
- Niskooprocentowane pożyczki dla państw członkowskich
Podstawowym instrumentem finansowym programu są pożyczki udzielane państwom członkowskim z dedykowanego budżetu wynoszącego 150 mld EUR. Środki te będą dostępne na preferencyjnych warunkach. Alokacja środków odbywa się proporcjonalnie do potencjału i potrzeb obronnych poszczególnych państw. Według szacunków, Polska może być jednym z głównych beneficjentów instrumentu.
- Uproszczone procedury zamówień obronnych
Drugim filarem programu jest wprowadzenie uproszczonych procedur udzielania zamówień na produkty związane z obronnością. Zamówienia te mogą być realizowane w formule współpracy międzynarodowej, obejmującej co najmniej jedno państwo członkowskie Unii Europejskiej otrzymujące wsparcie z instrumentu SAFE oraz dodatkowe państwo członkowskie, państwo EOG-EFTA (członkowie Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu należący do Europejskiego Obszaru Gospodarczego) lub Ukrainę. Rozporządzenie dopuszcza również udział państw trzecich, z którymi Unia Europejska zawarła partnerstwo w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony.
Istotne jest, że mechanizm współpracy może obejmować także już istniejące umowy w sprawie zamówień publicznych, pod warunkiem spełnienia przez nie wymaganych kryteriów. Daje to możliwość włączenia trwających projektów zbrojeniowych do systemu preferencji przewidzianych przez SAFE.
Wymogi dotyczące pochodzenia wykonawców
Rozporządzenie SAFE wprowadza restrykcyjne wymogi dotyczące pochodzenia wykonawców, podwykonawców oraz infrastruktury wykorzystywanej do produkcji. Udział podmiotów trzecich, tj. podmiotów spoza państw UE i EOG, podlega istotnym ograniczeniom. Ma to na celu zapewnienie, że środki unijne będą wspierały przede wszystkim europejski przemysł obronny oraz że krytyczne technologie wojskowe pozostaną pod kontrolą podmiotów europejskich.
Konsekwencje podatkowe: zwolnienie z VAT
Jednym z kluczowych udogodnień przewidzianych przez program SAFE jest zwolnienie z podatku VAT transakcji realizowanych w ramach zamówień na zasadzie współpracy. Jest to zwolnienie z prawem do odliczenia VAT zapłaconego na poprzednim etapie obrotu, co oznacza, że podmioty zachowują pełne prawo do odliczenia podatku naliczonego przy jednoczesnym zwolnieniu dostaw z VAT należnego.
Zakres przedmiotowy zwolnienia obejmuje:
- dostawy produktów związanych z obronnością lub innych produktów do celów obronnych
- wewnątrzwspólnotowe nabycia takich produktów
- import produktów obronnych z państw trzecich.
Plan Inwestycyjny Polskich Sił Zbrojnych
Polska jest jednym z państw, które najaktywniej angażują się w program SAFE. Rząd planuje przeznaczyć pozyskane środki na realizację 139 projektów modernizacyjnych dla Wojska Polskiego. Szczegółowa lista produktów związanych z obronnością objętych planowanymi inwestycjami pozostaje niejawna ze względów bezpieczeństwa narodowego.
Stan prac legislacyjnych i wejście w życie
Do mechanizmu SAFE przystąpiło już 19 państw członkowskich. Ustawa wdrażająca program SAFE w Polsce została uchwalona przez Sejm 13 lutego, a przez Senat 19 lutego 2026 r. W kolejnym kroku ustawa zostanie przedłożona Prezydentowi RP Karolowi Nawrockiemu do podpisu.
Program SAFE otwiera nowy rozdział w europejskiej polityce obronnej i stanowi bezprecedensową szansę dla polskiego przemysłu zbrojeniowego. Przedsiębiorcy z sektora obronnego, którzy chcieliby skorzystać z programu SAFE powinni już teraz przygotować się na nowe możliwości, analizując wymogi programu oraz dostosowując swoje struktury korporacyjne i procedury compliance do wymagań rozporządzenia.
