4 Kasım 2020 tarihli ve 31294 sayılı Resmi Gazete’de Gıda Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında 7255 sayılı Kanun (“Değişiklik Kanunu”) yayımlandı. Değişiklik Kanunu, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Koruma Kanunu’na (“Toprak Koruma Kanunu”) yönelik önemli değişiklikler getirdi.

Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında 6537 sayılı Kanun (“6537 sayılı Kanun”) 15 Mayıs 2014 tarihli ve 29001 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmişti. 6537 sayılı Kanun ile, Toprak Koruma Kanunu kapsamında tarımsal arazilerde sınırdaş maliklere kanuni önalım hakkı tanınmıştı.

Tarımsal bütünlüğün sağlanması amacıyla 6537 sayılı Kanun ile getirilmiş olan söz konusu düzenlemeye göre:

- Tarımsal arazilerin satılması halinde sınırdaş tarımsal arazi maliklerinin önalım hakkına sahip olması öngörülmüştü;

- Ancak tarımsal arazinin sınırdaş maliklerden birine satılması halinde diğer sınırdaş malikler önalım haklarını kullanamıyordu; ve

- Ayrıca önalım hakkına sahip birden fazla sınırdaş tarımsal arazi malikinin bulunması halinde, arazinin sınırdaş malikler arasından tarımsal bütünlük arz edene devredileceği düzenlenmişti.

Ne var ki sınırdaş maliklerin önalım hakkının uygulamada bazı mağduriyetlere yol açtığı görüldü. Önalım hakkı, sınırdaş malikler tarafından zaman zaman kötüye kullanılarak tarım arazilerinin gerçek değerinin altında satın alınmasına sebep olabiliyordu.

Dolayısıyla, Değişiklik Kanunu ile Toprak Koruma Kanunu’nun ilgili maddesi yürürlükten kaldırılarak tarımsal arazilerin satışa konu edilmesi durumunda sınırdaş maliklere önalım hakkı tanınmasından vazgeçildi.

Değişiklik Kanunu’na göre ayrıca: 

- Tarım arazilerinde ifraz, hisselendirme, vasıf değişikliği ve benzeri işlemler Tarım ve Orman Bakanlığı’nın (“Bakanlık”) izni ile yapılacak;

- Tarım arazilerinde asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altındaki payların paydaşlara devri halinde paydaşlar, bu işlemlerle alakalı harçlardan, damga vergisinden ve tapu döner sermaye ücretlerinden muaf tutulacak; öte yandan asgari tarımsal arazi büyüklüğünü sağlayan arazilerin miras yolu ile intikali halinde ise mirasçılar, ancak mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde anlaşmaları halinde taşınmaz devri ile ilgili harç ve damga vergisinden muaf tutulacak;

- İmar planlarında “tarımsal niteliği korunacak alan” olarak ayrılan yerler ile “kamu yararı kararı alınarak tarım dışı amaçla kullanım izni verilen yerler”, yeniden izin alınmaksızın bu amaçlar dışında kullanılamayacak;

- İzin dahilinde amaç dışı kullanılmasına izin verilen tarım arazileri yeniden izin alınmadan izin alınan amaç dışında kullanılamayacak. Ancak yerleşim alanlarının gelişim alanı ihtiyaçlarını karşılamak için izin verilen alanlarda yeninden izin alınması gerekmeyecek; 

- Toprak Koruma Kanunu’na aykırılığın tespiti halinde bu durum, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilecek ve varsa verilen süre içerisinde aykırılığın giderilmemesi halinde, aykırılığın niteliğine göre Toprak Koruma Kanunu çerçevesinde öngörülen para cezaları, faaliyet durdurma, yıkım gibi müeyyideler uygulanacak.