Recentelijk is geoordeeld dat de vormgevingselementen van de bekende Rubik’s Cube niet auteursrechtelijk zijn beschermd, maar de kleurcombinaties op de kubus wel. Varianten op de kubus, zoals de Pink Cube, Kama Sutra Cube en Suduko Cube zijn volgens de rechtbank toegestaan, mits het aangezicht voldoende afwijkt van de Rubik’s Cube.

De bekende 3D-combinatiepuzzel in de vorm van een kubus is een uitvinding gedaan in 1974 door de Hongaarse wiskundige en professor in de architectuur, Ernõ Rubik. De Rubik’s Cube was in eerste instantie een middel om zijn studenten meer ruimtelijk inzicht te geven, maar is uitgegroeid tot het meest verkochte speelgoed ter wereld. De Nederlandse onderneming Beckx, gespecialiseerd in cadeauartikelen, heeft op de Nederlandse markt onder meer de ‘Magic Cube’, ‘Keychain Magic Cube’, ‘Pink Cube’, ‘Kama Sutra Cube’ en ‘Sudoku Cube’ aangeboden. Zie onderstaande afbeeldingen van de verschillende kubussen in die volgorde. Rubik vindt dat hiermee inbreuk wordt gemaakt op zijn auteursrecht en vordert Beckx deze inbreuk te staken en gestaakt te houden.

Al eerder was er al veel te doen om de Rubik’s Cube, op zowel auteursrechtelijk als merkenrechtelijk vlak. In de in 2014 aanhangig gemaakte kort geding procedure werd geoordeeld dat de vormgeving van de kubus enkel een technische functie heeft en daarmee uitgezonderd is van auteursrechtelijke bescherming. De kleurcombinatie geniet echter wél auteursrechtelijke bescherming, doordat daarbij creatieve keuzes gemaakt zijn. Dit oordeel is recentelijk bevestigd in de bodemprocedure.

Drempel voor auteursrechtelijke bescherming

Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen zoals die door de wet zijn gesteld. Volgens vaste rechtspraak komt een werk voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking wanneer het een eigen oorspronkelijk karakter heeft en persoonlijk stempel van de maker draagt. Dit houdt onder meer in dat het werk niet ontleend mag zijn aan een ander werk en dat banale en triviale elementen van auteursrechtbescherming zijn uitgesloten. Vereist is dat een werk het resultaat is van scheppende menselijke arbeid waarbij bewuste, creatieve keuzes gemaakt zijn. Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft deze drempel nader gespecificeerd en formuleert de maatstaf als “een eigen intellectuele schepping” van de maker.

Vormgeving kubus niet auteursrechtelijk beschermd

De rechtbank stelt in lijn met de uitspraak in kort geding vast dat de door Rubiks gemaakte keuzes in het kader van de driedimensionale vormgeving van de Rubik’s Cube als technisch en functioneel bepaald en niet als oorspronkelijk zijn aan te merken. Voor het ontwerpen van een draaibaar driedimensionaal object zijn bepaalde elementen nu eenmaal vaststaand. Doordat deze elementen de deugdelijkheid en bruikbaarheid van het object bepalen, staat het overnemen van de kubusvorm voor Beckx vrij.

Kleurkeuze en combinatie wel auteursrechtelijk beschermd

De rechtbank oordeelt anders wat betreft de gekozen kleurcombinatie. De keuze voor de zwarte rand om de kleine vierkantjes heen, de specifieke vorm, de dikte en zwarte kleur, in combinatie met de gekozen zes opvallende kleuren en de plaatsing van die kleuren op de kubus zijn te danken aan de creatieve arbeid van de maker. Deze kenmerken geven de Rubik’s Cube een nog niet bestaande uiterlijke verschijningsvorm die voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt. Zie onderstaande afbeelding van de met het auteursrecht beschermde Rubik’s Cube.

Met betrekking tot de Magic Cube en de Keychain Magic Cube oordeelt de rechtbank dat beide kubussen inbreuk maken op het aan Rubik toekomende auteursrecht op de gedecoreerde versie van de Rubik’s Cube. Beide kubussen wekken dezelfde totaalindruk doordat zij zijn voorzien van zes verschillende kleuren die nagenoeg gelijk zijn aan die van de Rubik’s Cube waarbij de vlakverdeling hetzelfde is. Minimale afwijkingen zoals de grootte en het materiaal dat is gebruikt maakt dit oordeel niet anders.

Wat betreft de overige drie kubussen, de Kama Sutra Cube, Pink Cube en Sudoku Cube, wordt geoordeeld dat hoewel de driedimensionale vormgeving ervan vrijwel identiek is aan de Rubik’s Cube, het uiterlijk toch afwijkt. Waar de Rubik’s Cube geen decoratie bevat, zijn de zijvlakken van de Kama Sutra Cube, Pink Cube en Sudoku Cube voorzien van afbeeldingen. Door de afbeeldingen krijgen deze kubussen een heel ander aangezicht dan de Rubik’s Cube en deze mogen daarom in de handel blijven.