32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Karar'da değişiklik yapan 85 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ("Karar"), 13 Eylül 2018 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmişti. Karar'ın uygulamasına ve istisnalara dair beklenen, 32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Karar'a ilişkin Tebliğ (No. 2018- 32/34)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (No. 2018-32/51) ("Tebliğ") ise 6 Ekim 2018 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Tebliğ uyarınca, bedelleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırması mümkün olmayan sözleşmeler ve istisnaları aşağıda yer almaktadır.

A.Türkiye'de yerleşik kişiler, kendi aralarında akdedecekleri, aşağıda sayılı sözleşmelerde, sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştıramazlar:

1. Konusu serbest bölgeler dâhil yurt içinde yer alan gayrimenkullere ilişkin satış ve kira sözleşmeleri;

2. İş makineleri dâhil taşıt satış ve kiralama sözleşmeleri;

3. Yurt dışında ifa edilecekler dışında kalan, iş sözleşmeleri;

4. Danışmanlık, aracılık ve taşımacılık dâhil hizmet sözleşmeleri;

5. Eser sözleşmeleri.

B. Tarafların Türk Lirası cinsinden yeniden belirlenmesi gereken mevcut sözleşmeler için mutabakata varmaması halinde aşağıdaki hükümler uygulanacaktır;

1. Karar'ın yürürlüğünden önce akdedilen sözleşmelerde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller, söz konusu bedellerin 2 Ocak 2018 tarihinde geçerli Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru kullanılarak hesaplanan Türk parası cinsinden karşılığının 2 Ocak 2018 tarihinden bedellerin yeniden belirlendiği tarihe kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi aylık değişim oranları esas alınarak artırılması suretiyle belirlenir.

2. Karar'ın yürürlüğe girdiği tarihten önce akdedilen konut ve çatılı işyeri kiralama sözleşmelerinde yer alan döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller, iki yıl için Türk Lirası olarak belirlenir.

3. Yukarıda belirtildiği şekilde uyarlanan konut ve çatılı işyeri kiralama sözleşmelerinde, aksine mutabakat olmazsa, Türk parası olarak belirlemenin yapıldığı kira yılının sonundan itibaren bir yıl geçerli olmak üzere; belirleme tarihinden belirlemenin yapıldığı kira yılının sonuna kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla uygulanacak kira bedeli belirlenir. Bir sonraki kira yılı için geçerli olacak kira bedeli de, taraflar arasında mutabakat olmaması halinde, önceki kira yılında geçerli olan kira bedelinin Türkiye İstatistik Kurumunun belirlediği tüketici fiyat endeksi aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla belirlenir ve Tebliğ'de belirtilen iki yıllık sürenin sonuna kadar geçerli olur.

4. Karar ve Tebliğ uyarınca sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde tahsili yapılmış veya gecikmiş alacaklar için Türk Lirası üzerinden yeniden belirlenme kuralı uygulanmayacaktır.

C. Aşağıda belirtilen sözleşmelerde ise, yukarıdaki sınırlamalar haricinde, sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkündür:

1. Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdedecekleri menkul satış ve kiralama sözleşmeleri;

2. Karar'ın yürürlüğe girdiği tarihten önce akdedilmiş bulunan iş makineleri dâhil taşıt kiralama sözleşmeleri;

3. (Türkiye'de yerleşik sayılsa dahi) Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişilerin taraf oldukları hizmet ve iş sözleşmeleri;

4. İhracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler kapsamında yapılan hizmet sözleşmeleri;

5. Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışında gerçekleştirecekleri faaliyetler kapsamında yapılan hizmet sözleşmeleri;

6. Gemilere ilişkin finansal kiralama ve 32 Sayılı Karar'ın 17 ve 17/A maddeleri kapsamında yapılacak finansal kiralama (leasing) sözleşmeleri;

7. Konusu gemi inşası, bakımı ve tamiri olan eser sözleşmeleri.

8. Kamu kurum ve kuruluşlarının taraf olduğu döviz cinsinden veya dövize endeksli ihaleler, sözleşmeler ve milletlerarası andlaşmaların ifası kapsamında olmak kaydıyla; yüklenicilerin üçüncü taraflarla akdedeceği gayrimenkul satış, gayrimenkul kiralama ve iş sözleşmeleri dışında kalan sözleşmeler;

9. Kamu kurum kuruluşlarının taraf olduğu gayrimenkul satış ve gayrimenkul kiralama sözleşmeleri hariç sözleşmeler;

10. Hazine ve Maliye Bakanlığının 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında gerçekleştirdiği işlemlerle ilgili olarak bankaların taraf olduğu sözleşmeler;

11. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar hükümleri saklı kalmak kaydıyla, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile bu Kanuna dayalı olarak yapılan düzenlemeler çerçevesinde sermaye piyasası araçlarının (yabancı sermaye piyasası araçları ve depo sertifikaları ile yabancı yatırım fonu payları da dahil olmak üzere) döviz cinsinden oluşturulması, ihracı, alım satımı ve yapılan işlemlere ilişkin yükümlülükler;

12. Türkiye'de yerleşik yolcu, yük veya posta taşıma faaliyetinde bulunan ticari havayolu işletmeleri; hava taşıma araçlarına, motorlarına ve bunların aksam ve parçalarına yönelik teknik bakım hizmeti veren şirketlerin; sivil havacılık mevzuatı kapsamında havalimanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı alan veya yetkilendirilen kamu ya da özel hukuk tüzel kişiliği statüsündeki kuruluşlar ile söz konusu kuruluşların kurdukları işletme ve şirketler ile doğrudan veya dolaylı olarak sermayelerinde en az %50 hisse oranına sahip olduğu ortaklıkların akdedeceği, gayrimenkul satış, gayrimenkul kiralama ve iş sözleşmeleri haricindeki sözleşmeler;

13. Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye'de bulunan; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile serbest bölgedeki faaliyetleri kapsamında serbest bölgelerdeki şirketlerin taraf olduğu iş ve hizmet sözleşmeleri.

Diğer önemli hükümler aşağıdaki şekildedir:

1. (A) bölümünde sıralanan sözleşmeler kapsamında düzenlenecek kıymetli evraklarda yer alan bedellerin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesi mümkün değildir.

2. Uluslararası piyasalarda fiyatı döviz cinsinden belirlenen kıymetli madenlere ve/veya emtiaya endekslenen ve/veya dolaylı olarak dövize endekslenen sözleşmeler, Karar kapsamında dövize endeksli sözleşme olarak değerlendirilir ve ancak istisnalar kapsamında akdedilebilir.

3. Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışındaki; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, işlettiği veya yönettiği fonlar, yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile doğrudan ya da dolaylı olarak sahipliklerinde bulunan şirketler Karar kapsamında Türkiye'de yerleşik olarak değerlendirilir.

4. Tebliğ kapsamında istisna tanınan tarafların mutabakatıyla, yeni ve mevcut sözleşmelerin Türk parası cinsinden yapılmasını veya yeniden belirlenmesini talep etmesi durumunda sözleşmelerde yer alan bedeller Türk parası cinsinden kararlaştırılır.