Op 1 januari 2013 is het herziene Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen (BGfo) inwerking getreden. Op grond hiervan gelden er vanaf 1 januari 2014 nieuwe vakbekwaamheidsvereisten voor financiële dienstverleners. Voor een groot aantal medewerkers van financiële dienstverleners betekenen de nieuwe vakbekwaamheidsvereisten een terugkeer naar de schoolbanken. Daarnaast is het de verwachting dat de nieuwe vakbekwaamheidsvereisten een grote impact zullen hebben op de wijze waarop financiële dienstverleners hun product op de markt aanbieden.

Recente ontwikkelingen op de markt voor financiële dienstverleners

Een financiële dienstverlener verleent diensten met betrekking tot een financieel product, veelal aan consumenten. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het bemiddelen in consumptief krediet of het adviseren over een verzekering, maar ook het aanbieden van een financieel product valt onder de diensten van een financieel dienstverlener.

Financiële dienstverleners staan onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). De AFM heeft onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de financiële dienstverlening op de Nederlandse markt en uit deze onderzoeken blijkt volgens de AFM dat de kwaliteit van de advisering over een financieel product vaak onvoldoende is. Onder meer naar aanleiding van deze onderzoeken heeft de wetgever een aantal maatregelen getroffen om in de toekomst de kwaliteit van de financiële dienstverlening beter te waarborgen. Zo heeft de wetgever door herziening van de Wet op het financieel toezicht (Wft) en het BGfo de provisie voor financiële dienstverleners aan banden gelegd (het zogenoemde provisieverbod) en de vereisten met betrekking tot de vakbekwaamheid gewijzigd. In deze bijdrage beperken wij ons tot de wijzigingen in het vakbekwaamheidsstelsel.

Het huidige vakbekwaamheidsstelsel

Een financiële dienstverlener dient ervoor zorg te dragen dat zijn medewerkers die zich bezighouden met financiële dienstverlening vakbekwaam zijn. Onder het huidige vakbekwaamheidsstelsel heeft de financiële dienstverlener twee mogelijkheden om aan de vakbekwaamheidsvereisten te voldoen: middels het “diplomamodel” en het “bedrijfsvoeringsmodel”.

Het diplomamodel houdt in dat medewerkers van wie de werkzaamheden bestaan uit financiële dienstverlening dienen te beschikken over een geldig “Wft-diploma” voor het adviesgebied waarin hij/zij actief is.

Het bedrijfsvoeringsmodel houdt in dat de bedrijfsvoering van de financiële dienstverlener zodanig dient te zijn ingericht dat de vakbekwaamheid van alle medewerkers wordt gewaarborgd en up-to-date is. De financiële dienstverlener dient dit op elk moment aan de AFM te kunnen aantonen.

Onder het huidige vakbekwaamheidsstelsel wordt er met betrekking tot de vakbekwaamheidsvereisten een onderscheid gemaakt tussen financiële dienstverleners tot 50 medewerkers en financiële dienstverleners met meer dan 50 medewerkers. Voor financiële dienstverleners tot 50 medewerkers geldt dat zij in ieder geval voldoen aan de vakbekwaamheidsvereisten indien de feitelijk leidinggevenden over een geldig Wft-diploma beschikken en dat de bedrijfsvoering zo is ingericht dat deze de vakbekwaamheid waarborgt. Voor financiële dienstverleners met meer dan 50 medewerkers volstaat dat de bedrijfsvoering zo is ingericht dat deze de vakbekwaamheid waarborgt.

Het nieuwe vakbekwaamheidsstelsel

Onder het nieuwe vakbekwaamheidsstelsel dient iedere medewerker die zich bezighoudt met het adviseren van consumenten over financiële producten over een geldig Wft-diploma te beschikken. Voor deze groep medewerkers is het onvoldoende de vakbekwaamheid te waarborgen middels het bedrijfsvoeringsmodel. Afhankelijk van het adviesgebied waarin de medewerker werkzaam is, dient hij/ zij te beschikken over een Wft-diploma Consumptief krediet, Schadeverzekering particulier, Schadeverzekering zakelijk, Zorgverzekering, Inkomensverzekering, Vermogen, Hypothecair krediet en/of Pensioen.

Het nieuwe vakbekwaamheidsstelsel maakt geen onderscheid meer met betrekking tot het aantal medewerkers dat bij een financiële dienstverlener werkzaam is.

Adviseren of toch informeren

De verplichting om over een geldig Wft-diploma te beschikken wordt onder het nieuwe vakbekwaamheidsstelsel gekoppeld aan het begrip “adviseren”. In de Nota van Toelichting bij het herziene BGfo wordt expliciet vermeld dat de diplomaverplichting niet geldt voor medewerkers die zich uitsluitend bezig houden met het informeren van de consument zonder hierbij een advies te verstrekken.

Het is daarom van groot belang om vast te stellen wat precies onder het begrip adviseren wordt verstaan. De wetgever heeft tijdens de totstandkoming van de nieuwe vakbekwaamheidsvereisten aangegeven het begrip adviseren nader toe te lichten in de Nota van Toelichting bij het herziene BGfo. In deze toelichting wordt echter enkel terugverwezen naar het begrip adviseren zoals dat nu is op genomen in de Wft.

Het Wft-begrip adviseren bestaat in beginsel uit drie basis elementen, te weten: (1) het doen van een aanbeveling betreffende (2) een specifiek financieel product toegespitst op (3) een bepaalde consument. Indien aan deze elementen is voldaan is er sprake van adviseren en dient de medewerker over een geldig Wft-diploma te beschikken. In de praktijk zal het niet altijd duidelijk zijn wanneer er sprake is van advisering en wanneer van enkel informeren. In het kader van de nieuwe vakbekwaamheidsvereisten is het voor de financiële dienstverleners van groot belang om dit onderscheid helder te krijgen en te vertalen naar duidelijke procedures en afspraken met bemiddelaars en adviseurs.

Gevolgen voor de praktijk

Momenteel waarborgen een groot aantal financiële dienstverleners de vakbekwaamheid door middel van het bedrijfsvoeringsmodel. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de financiële dienstverlener die samenwerkt met een autodealer als verbonden bemiddelaar. De financiële dienstverlener dient ervoor zorg te dragen dat de autoverkopers in de showroom van de betreffende autodealer in overeenstemming handelen met de zorgplichten uit de Wft en het BGfo wanneer zij de consument benaderen over de financiering van de auto met een lening van de betreffende financiële dienstverlener. De autoverkoper verricht deze “nevendienst” veelal onder de verantwoordelijkheid van een vergunninghoudende financiële dienstverlener.

Onder het huidige vakbekwaamheidsstelsel is het voldoende indien de betreffende financiële dienstverlener de vakbekwaamheid van de autoverkopers waarborgt door middel van de inrichting van het bedrijfsvoeringsmodel. Hierdoor is het niet noodzakelijk dat iedere autoverkoper over een geldig Wft-diploma beschikt. Het nieuwe vakbekwaamheidsstelsel brengt hier verandering in indien de autoverkoper “adviseert” over de lening. In dat geval dient de autoverkoper over een geldig Wft-diploma te beschikken.

De financiële dienstverlener en de autodealer komen door de invoering van de nieuwe vakbekwaamheidsvereisten voor een keuze te staan. Een mogelijkheid om aan de nieuwe vereisten te voldoen, is om ervoor te zorgen dat de autoverkopers die zich bezighouden met het adviseren van consumenten over financiële producten over een geldig Wft-diploma beschikken. Een andere mogelijkheid is om de werkzaamheden van de autoverkopers zo in te richten dat er niet kan worden gesproken van adviseren. Voor deze laatste categorie is het van groot belang dat de grens tussen informeren en adviseren helder is. Door meerdere marktpartijen wordt op dit moment overleg gevoerd om de onduidelijkheid omtrent het begrip adviseren weg te nemen.

Overgangsregeling

Ondanks dat er momenteel nog onduidelijkheid bestaat over de exacte reikwijdte van het begrip adviseren en dus van de nieuwe vakbekwaamheidsvereisten, zal het nieuwe vakbekwaamheidsstelsel op 1 januari 2014 in werking treden. Voor financiële dienstverleners die op 31 december 2013 reeds over een vergunning voor het verlenen van financiële diensten beschikken, is er een overgangsregeling. Deze overgangsregeling houdt in dat deze financiële dienstverleners tot 1 juli 2015 de tijd hebben om te voldoen aan de nieuwe vakbekwaamheidsvereisten, mits zij op 31 december 2013 voldoen aan het huidige vakbekwaamheidsstelsel. Personen die voor 31 december 2013 beschikken over een geldig Wft-diploma of geldige erkenning van beroepskwalificaties hebben tot 1 juli 2015 de tijd aan de nieuwe vakbekwaamheidsvereisten te voldoen.