Eind vorig jaar heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) een aantal overheidsinstanties op de vingers getikt wegens het schenden van de Wet Markt & Overheid (Wet M&O). Zo heeft de ACM vastgesteld dat gemeente Veenendaal niet alle kosten doorberekent in de parkeertarieven van haar parkeergarages en parkeerterreinen. Via lokale media deelde de gemeente Veenendaal op 2 januari 2018 mee dat de prijs van een parkeerkaartje met 175% zal toenemen indien zij de eis van de ACM moet doorvoeren. Veenendaal is dan ook voorlopig niet van plan gehoor te geven aan het besluit van de ACM. De rechter had eind augustus al bepaald - in een zaak aangespannen door Q-Park - dat het besluit tot gratis parkeren niet kwalificeert als een algemeenbelangbesluit. Ook de gemeente Hengelo is op haar vingers getikt wegens te lage parkeertarieven, tevens in een civiele zaak. Eerder al had de ACM in vergelijkbare situaties de gemeenten Heerhugowaard, Hellevoetsluis, Cuijk, De Marne en Zeewolde aangesproken: volgens de ACM werden niet alle kosten voor de ligplaatsen voor boten doorberekend ten nadele van de commerciële jachthavens. De gemeenten hebben in reactie daarop algemeenbelangbesluiten genomen.

Wanneer overheden commerciële activiteiten ontplooien dienen zij zich te houden aan de gedragsregels opgenomen in de Wet M&O . Deze regels moeten voorkomen dat overheden oneerlijk concurreren met commerciële bedrijven. Volgens de Wet M&O moeten overheden de integrale kosten aan afnemers doorberekenen, mogen zij een overheidsbedrijf niet bevoordelen en kunnen zij de gegevens verkregen bij uitvoering van publieke taken niet zomaar gebruiken voor economische activiteiten. Tegelijkertijd bevat de Wet M&O een aantal uitzonderingen, waarvan de ‘algemeenbelanguitzondering’ de meest gebruikte is. Indien een overheidsinstantie vindt dat een economische activiteit in het algemeen belang plaatsvindt, dan kan zij dit vastleggen in een besluit en zijn de gedragsregels uit de Wet M&O niet van toepassing.

Voorgenomen wetsvoorstel wijziging markt en overheid

In 2015 is de Wet M&O geëvalueerd. Uit de evaluatie is gebleken dat 75% van de overheden (onder gemeenten 90%) voor één of meer economische activiteiten gebruik hebben gemaakt van de ‘algemeenbelanguitzondering’ waardoor de reikwijdte van de Wet M&O wordt ingeperkt en het beoogde effect deels wordt ondergraven. De wetgever vindt dat te makkelijk gebruik wordt gemaakt van deze uitzondering. Doorgaans zijn de algemeenbelangbesluiten te summier gemotiveerd, zonder beperking in de tijd en worden ondernemers nauwelijks bij het besluitvormingsproces betrokken.

De wetgever heeft aangegeven de belangenafweging te willen verbeteren en transparanter te maken en is daarom van plan de Wet M&O te wijzigen door:

  1. het stellen van eisen aan de motivering van een algemeenbelangbesluit (eisen aan de motivering zullen bij AMvB worden vastgesteld);
  2. het creëren van een inspraakmogelijkheid voor ondernemers en belanghebbenden voordat een overheidsinstantie een algemeenbelangbesluit neemt (de uniforme openbare voorbereidingsprocedure uit afdeling 3.4 van de Awb zal van toepassing zijn); en
  3. de verplichting om iedere vijf jaar de besluiten te evalueren, zodat rekening wordt gehouden met veranderende marktomstandigheden (daarbij: alle bestaande besluiten moeten binnen vijf jaar na wetswijziging geëvalueerd zijn).

Mogelijke gevolgen voor overheden en ondernemers

Overheden

Volgens de toelichting zullen de lasten voor overheden (beperkt) toenemen, afhankelijk van de huidige situatie:

  1. Beperkte toename indien al bij huidige besluitvorming verschillende belangen zijn afgewogen en ondernemers zijn betrokken.
  2. Is de ‘algemeenbelanguitzondering’ tot op heden beperkt gemotiveerd? Is er geen inspraakprocedure toegepast? Heeft er geen evaluatie plaatsgevonden? Dan dient rekening te worden gehouden met een relatief hoge lastentoename.
  3. Voor bestaande niet (of beperkt) gemotiveerde besluiten volgt meer werk tijdens de evaluatie. Bepaalde factoren (zoals de effecten op ondernemers) zullen bij de besluitvorming beperkt zijn onderzocht of meegewogen.
  4. Tot slot zal de verplichte toepassing van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure tot toename van de lasten leiden. Het advies aan overheden die nu al gebruikmaken van de algemeenbelanguitzondering is om anticiperend op beoogde wijzigingen de huidige besluitvormingsprocedure onder de loep te nemen. Gekeken kan worden of de inmiddels genomen besluiten deugdelijk zijn gemotiveerd en hoe het besluitvormingsproces verbeterd kan worden. Hiermee kan een lastentoename naar aanleiding van de verwachte wetswijziging worden beperkt.

Ondernemers

Volgens de wetgever zal de verzwaarde motiveringsplicht voor het algemeenbelangbesluit ertoe leiden dat ondernemingen minder snel door overheidshandelen uit de markt worden gedrukt. Ook kunnen ondernemers dankzij de inspraakmogelijkheden een nadrukkelijkere rol spelen in de vormgeving van een algemeenbelangbesluit. Van belang is om daadwerkelijk gebruik te maken van deze inspraakmogelijkheden, zodat verzekerd wordt dat de overheid ook de zienswijze van uw onderneming meeneemt in de afweging.

Begin september vorig jaar heeft de Minister van EZ een internetconsultatie gepubliceerd over voorgenomen wijzigingen. Deze is eind oktober gesloten en het is nu wachten op het definitieve wetsvoorstel. Wij zullen de ontwikkelingen nauwgezet volgen.