Son yıllarda, giderek artan doğal gaz fiyatı ve elektrik piyasasında fiyatların düşük seyretmesi nedeniyle, doğal gaz ile çalışan elektrik üretim santrallerinin ciddi finansal zorluklar yaşadıkları ifade edilmekteydi. Bu santrallerin bazılarında faaliyetler durdurulmuş, bazılarının da lisansları sona erdirilerek ekipman ve makineleri yurt dışına satılmıştı.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve EPDK, bu duruma bir çare bulmak için çeşitli çalışmalar yürütmüş ve bu santrallerin arz güvenliği bakımından önemine binaen, mali destek sağlamak adına kapasite ödemesi yapılmasına karar vermişti. Bu kapsamda 7 Eylül 2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 6745 sayılı torba yasa ile 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun ("Kanun") 20. Maddesi değiştirilmiş, kapasite mekanizmaları oluşturulmasına ilişkin usul ve esasların EPDK tarafından düzenleneceği, bu kapsamda Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ("TEİAŞ") tarafından yapılması gerekecek ödemelerin iletim tarifesi hesaplamalarında dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştı. 

Bu düzenleme uyarınca EPDK tarafından hazırlanan Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği ("Yönetmelik") 20 Ocak 2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetme

Kapasite mekanizmasına katılım şartları 

  • Aşağıdaki kriterlerden en az birini taşıyan santraller kapasite mekanizmasından yararlanamazlar: Kamu payının %50'yi aştığı santraller,
  • Yap işlet ve yap işlet devret sözleşmesi bulunan ve anlaşma süresi dolmuş olsa da bu sözleşmeler kapsamında faaliyette bulunmuş/bulunan santraller, 
  • Uluslararası sözleşmeler kapsamında kurulan nükleer enerji üretim santralleri,
  • Teşvik sürelerini tamamlamış olsalar dahi, herhangi bir zamanda YEKDEM'den1 yararlanan veya yararlanma hakkı bulunan santraller, 
  • Yönetmelik'in yürürlük tarihinden sonra özelleştirme ihalesi yapılan santraller,
  • Elektrik kurulu gücü yerli kaynaklara dayalı santraller için 50 MWe'ın altında, diğer santraller için 100 MWe'ın altında olan santraller, 
  • İlk ünitesinin geçici kabul tarihinden başlayarak hesaplanan santral yaşı 10 yıldan büyük olan yerli kaynaklara dayalı olmayan santraller
  • Geçici kabulde belirlenen verimlilik oranı %50'nin altında olan yerli kaynaklara dayalı olmayan santraller2 , ve
  • Hidroelektrik santralleri ile kesintisiz üretim yapamayan rüzgar ve güneşe dayalı santraller. 

Bu kapsamda doğal gaz ile çalışan elektrik üretim santrallerinin değil ile birlikte yukarıda listelenen santraller kapsamında olmamaları şartıyla kömür ile çalışan elektrik üretim santrallerinin de kapasite mekanizmasından yararlanmaları mümkündür. 

2018 yılı kapasite mekanizması başvuru süresi dolmak üzeredir. 2018 yılına ilişkin olarak yapılacak başvuruların 31 Ocak 2018 tarihine kadar yapılması gerekmektedir. TEİAŞ da bu başvurulara ilişkin değerlendirmesini 15 Şubat 2018 tarihine kadar tamamlayıp, sonuçlarını aynı gün internet sitesinden duyurup EPDK'ya iletmekle yükümlüdür. Başvurusu uygun bulunan tesisler, 1 Ocak 2018 tarihinden itibaren kapasite mekanizmasına dahil edilmiş sayılacaklardır.

Bir sonraki takvim yılında kapasite mekanizmasından yararlanmak isteyen santral sahibi tüzel kişiler, her bir santral için en geç Ekim ayının 15. gününe kadar TEİAŞ'a başvuracaktır. TEİAŞ da yapılan başvuruları değerlendirerek, bir sonraki takvim yılında kapasite mekanizmasından yararlanacak tesisleri en geç Ekim ayının son gününde internet sitesinde duyuracak ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na ("EPDK") bildirecektir. 

Kapasite ödemelerine esas bütçe 

Bir sonraki takvim yılında yapılacak kapasite ödemelerine esas yıllık bütçeye ve bütçenin yıl içerisindeki fatura dönemlerine dağılımına dair öneri, TEİAŞ tarafından her yıl Ekim ayı sonuna kadar EPDK'ya sunulacak ve EPDK Kurul'u tarafından aynen veya değiştirilerek Kasım ayı içinde onaylanacaktır. 2018 yılında yapılacak kapasite ödemelerine esas yıllık bütçeye ve bütçenin yıl içerisindeki fatura dönemlerine dağılımına dair öneri ise TEİAŞ tarafından 31 Ocak 2018 tarihine kadar EPDK'ya sunulacaktır. 

Bir fatura döneminde yapılan kapasite ödemelerinin bütçenin altında kalması durumunda artan kısım bir sonraki fatura dönemine aktarılacaktır. İlgili takvim yılının son fatura dönemine ilişkin ödemelerden sonra hala bütçenin artması durumunda, kalan bütçe bir sonraki takvim yılına aktarılamaz. 

Kapasite mekanizması kapsamında üretim tesislerine bir fatura döneminde yapılacak ödemeler, mekanizmada yer alan üretim tesisi sayısını, ilgili santrallerin kaynak türüne göre belirlenen sabit ve değişken maliyet bileşenlerini ve kapasite kullanım oranını, santralin kapasitesini ve gün öncesi piyasasında hesaplanan piyasa takas fiyatını dikkate alan bir formül uyarınca hesaplanacaktır.

Kapasite ödemelerinin hesaplanmasında dikkate alınan sabit maliyet bileşeni, değişken maliyet bileşeni ve öngörülen kapasite kullanım oranı her kaynak türü için ayrı ayrı olmak üzere EPDK tarafından belirlenecek ve zaman zaman güncellenecektir. 

Kapasite ödemelerinin yapılması 

Üretim tesislerine yapılacak kapasite ödemeleri ilgili fatura döneminin sonunu takip eden 15 gün içerisinde hesaplanarak ilgili lisans sahibi tüzel kişilere bildirilecek ve 30 gün içerisinde gerçekleştirilecektir.

Her bir fatura dönemi için belirlenmiş bütçenin ilgili dönemde kapasite mekanizmasından yararlanan tüm santraller için belirlenen ödeme toplamından küçük olması halinde, öncelikle yerli kaynaklara dayalı santrallerin kapasite ödemeleri yapılacak; kalan tutar olması halinde, diğer santrallere ödeme yapılacaktır.

Son dört çeyrekte ağırlıklı ortalama kapasite kullanım oranı yerli kaynaklara dayalı olanlarda %10'un, diğerlerinde %15'in altında olan santrallere ilgili dönem için herhangi bir kapasite ödemesi yapılmaz. Yeni işletmeye geçen santraller ilk dört çeyrek boyunca kapasite kullanım oranına bakılmaksızın kapasite ödeme mekanizmasına dahil edilirler.

İthal kömür yakıtlı santrallerde, bir fatura dönemi içerisinde yerli kömür kullanılarak elektrik üretimi yapılması halinde ise, ilgili fatura dönemi için yerli kömür kullanılarak yapılan üretim miktarı oranında kapasite ödemesi yapılır.