Kamuoyunda İmar Barışı olarak adlandırılan kanuni düzenleme 18 Mayıs 2018 tarihinde yürürlüğe girdi. İmar Kanunu'nda yer alan bu düzenlemeye dair pek çok soru işareti için ikincil mevzuat beklenmekteydi. Nihayetinde beklenen ikincil düzenleme olan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Tebliği ("Tebliğ") 06 Haziran 2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı da E-Devlet üzerinden 08 Haziran 2018 tarihi itibarı ile başvuruları almaya başladı. Tebliğ ile düzenlenen hükümlerin bir kısmı aşağıdaki gibidir:

Başvuru Prosedürü Nasıl ve Ne Zamana Kadar Yapılır? 

Yapı malikleri veya vekilleri Yapı Kayıt Belgesi başvurularını EDevlet üzerinden veya doğrudan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ("Bakanlık") tarafından yetkilendirilen kurum ve kuruluşlara 31 Ekim 2018 tarihine kadar başvurarak yapabilecekler.

Başvuruda yapı maliklerinin beyanı esas alınacaktır. 

Kayıt Bedeli Nasıl Hesaplanır? 

Yapı Kayıt Bedeli söz konusu yapının bulunduğu arsanın emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenen yapı yaklaşık maliyet bedelinin toplamının konutlar için %3'ü, ticari kullanımlar için %5'i olarak hesaplanacaktır. 

Yaklaşık yapı maliyetinin hesabında esas alınacak birim maliyet değerleri Tebliğ'de listelenmiştir. Birim maliyetleri şu şekildedir:

  • Tarımsal amaçlı basit binalar için 200 TL/m²;
  • 1-2 katlı binalar ve basit sanayi yapıları için 600 TL/ m²;
  • 3-7 katlı binalar ve entegre sanayi yapıları için 1.000 TL/ m²;
  • 8 ve daha yüksek katlı binalar için 1.600 TL/ m²;
  • Lüks binalar, villa, alışveriş kompleksi, hastane, otel ve benzeri yapılar 2.000 TL/ m²;
  • Güneş Enerjisi Santralleri (GES) 100.000 TL/MW. 

Binanın konut ve ticari olarak karma nitelikte kullanılması halinde konut ve ticari olarak kullanılan alanların arsa oranları ayrı ayrı dikkate alınarak kayıt bedeli belirlenecektir. 

Tamamen ruhsatsız binalarda, her yapı maliki kendi bağımsız bölümünün kullanım durumuna göre katılacaktır. Bedelin tamamı ödenmeden ilgili bina için Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmeyecektir.

Yapı kullanma izni bulunup yine de aykırılık olan binalarda aykırılık hangi bağımsız bölüm ile ilgili ise kayıt bedelinden o bağımsız bölümün sahibi sorumlu olacaktır. Kayıt bedeli, aykırılık içeren bağımsız bölümün binadaki tüm aynı kullanıma sahip bölümlerin toplamına oranı kadardır. Bunu ödeyen her yapı malikine, diğerlerinden bağımsız olarak Yapı Kayıt Belgesi verilecektir. 

Yapı Kayıt Belgesi Ne Sağlar? 

Yapı Kayıt Belgesi bir nevi yapı kullanma izni görevi görecektir. Örneğin yapı kullanma izni olmayan binalarda yer alan işyerlerine, bu belge ile birlikte işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilebilecektir.

Yapı Kayıt Belgesi'nin alınmasını müteakip cins tahsisi için ve yine kat mülkiyeti için gerekli belgeler Tebliğ'de, sıralanmıştır:

  • Yapı Kayıt Belgesi;
  • Mimari proje;
  • İmar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edildiğine ilişkin ilgili belediyesinden alınan belge;
  • Yönetim plânı;
  • Lisanslı Harita Kadastro Büroları (LİHKAB) tarafından düzenlenmiş olan zemin tespit tutanağı. 

Yukarıdaki belgelerin yanı sıra ilgili tapu müdürlüğüne başvururken belli bir meblağın da ödenmesi gerekmektedir. Bu meblağ Yapı Kayıt Belgesi kayıt ücreti ile aynı miktardadır. 

Eğer bina halen inşaat halinde ise 31 Aralık 2017 tarihinden önce ruhsata aykırı olarak ya da ruhsatsız şekilde bitmiş kısımlar için de Yapı Kayıt Belgesi alınması mümkündür. Belge ile bu kısımların eksik inşaat işleri de tamamlanabilir. 

İlgili binanın Hazine arazisi üzerinde inşa edilmiş olması halinde Bakanlık kendi tespit edeceği ya da ettireceği rayiç bedeli üzerinden Yapı Kayıt Belgesi sahiplerine veya haleflerine binayı satacaktır. Bu satış bedelini en az %10'unun peşin ödenmesi şartıyla 5 yıla kadar taksitlendirmek mümkündür.

Belediye taşınmazı üzerindeki binalarda ise satış bedeli doğrudan belediyelere ödenecektir. 

Yukarıda belirtildiği üzere, bu sistem tamamen beyan üzerine kurulmuştur. Yapı Kayıt Belgesi'nin düzenlenmesi aşamasında gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar tespit edilirse bu kişiler hakkında suç duyurusunda bulunulacaktır. Gerçeğe aykırı beyan Yapı Kayıt Belgesi bedelinde azalmaya yol açıyorsa bu eksik bedel bilahare tahsil edilecektir. Eğer eksik kısım ödenmez ise Yapı Kayıt Belgesi iptal edilecek, daha önce yatırılan belge bedeli iade edilmeyecektir.