Als overheden economische activiteiten verrichten, begeven zij zich op het speelveld van ondernemers. De Wet Markt en Overheid (WMenO) heeft als doel oneerlijke concurrentie van overheden en overheidsbedrijven tegen te gaan.

Overheden en overheidsbedrijven moeten zich aan vier gedragsregels houden wanneer zij concurreren met particuliere ondernemers:

  1. Integrale kostendoorberekening: de overheid of het overheidsbedrijf dient de volledige kosten van de productie of dienstverlening door te berekenen aan de consument.
  2. Verbod bevoordeling van overheidsbedrijven: Overheden mogen overheidsbedrijven niet bevoordelen boven andere ondernemingen.
  3. Gegevensgebruik: Vaak beschikt een overheid over informatie die particuliere ondernemers niet hebben. Die gegevens mag zij niet gebruiken bij haar economische activiteiten, tenzij de informatie ook aan particuliere ondernemingen wordt verstrekt.
  4. Functiescheiding: Personen die betrokken zijn bij de uitoefening van publiekrechtelijke bevoegdheden mogen niet betrokken zijn bij economische activiteiten die daar enig verband mee houden.

Om eenvoudig te kunnen bepalen of de WMenO van toepassing is, heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) de Markt en Overheid Test ontwikkelt. Ook de Handreiking Markt en Overheid is een handig hulpmiddel. Meer over de WMenO is verder te lezen in ons eerdere blog “Wet Markt en Overheid nu ook van toepassing op bestaande economische activiteiten“.

De ACM houdt toezicht op de naleving van de gedragsregels. Dat de ACM dit ook daadwerkelijk doet, is inmiddels gebleken.

ACM heeft op 19 juni jl. een brief verzonden aan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) waaruit blijkt dat zij signalen van ondernemers heeft gekregen die oneerlijke concurrentie ervaren van economische activiteiten van gemeenten in de recreatieve sfeer, in het bijzonder over de exploitatie van jachthavens en camperplaatsen door gemeenten. De ACM is een onderzoek gestart waaruit bleek dat sommige gemeenten niet al hun kosten doorberekenen in hun tarieven. Zo werden de tarieven van jachthavens slechts gebaseerd op een vergelijking van tarieven met omliggende jachthavens of werden camperplaatsen zelfs gratis aangeboden.

De ACM concludeert dat in dat geval sprake kan zijn van concurrentieverstoring. ACM heeft daarom aan een gemeente voor overtreding van de WMenO een zogenaamde ‘verklaring voor recht’ afgegeven. Een onderneming die van mening is dat zij benadeeld is door de gemeente, kan deze verklaring voor recht gebruiken in een procedure bij de civiele rechter. In deze procedure kan een schadevergoeding geëist worden.

Tip voor ondernemingen: dien een klacht in bij de ACM als volgens u sprake is van oneerlijke concurrentie

Als u vermoedt dat de overheid een van deze regels overtreedt, kunt u een klacht indienen bij de ACM. Als de ACM vaststelt dat een gedragsregel is overtreden, kan de ACM – zoals in dit geval gebeurd is – een verklaring voor recht afgeven of een last onder dwangsom opleggen om zo de desbetreffende overheid te dwingen de overtreding te beëindigen.

Als de ACM besluit uw klacht naast zich neer te leggen en u een direct belang heeft bij handhaving van de gedragsregels, staat tegen dit besluit bezwaar en beroep open bij de bestuursrechter.

Tip voor gemeenten: neem de gedragsregels in acht of neem een algemeen belang besluit

De WMenO is niet van toepassing op activiteiten van gemeenten die plaatsvinden in het algemeen belang. Als een gemeente van mening is dat de economische activiteit wordt verricht in het algemeen belang, dan kan de gemeenteraad dit formeel vaststellen door een zogenoemd “algemeen belang besluit” te nemen.

In het geval waarin de ACM de Verklaring voor Recht heeft afgegeven, heeft de gemeenteraad besloten dat de exploitatie van de passentenhaven in het algemeen belang was. Daarmee is de overtreding beëindigd.

De ACM stelt dat een algemeen belang besluit genomen mag worden, maar dat als alle gemeenten dit zouden doen, dit ten koste gaat van de effectiviteit van de wet. Om het doel van de wet – het voorkomen van oneerlijke concurrentie – te bereiken, verdient het daarom de voorkeur dat een gemeente ervoor kiest om de integrale kosten door te berekenen en het begrip ‘algemeen belang’ niet onnodig ruim uit te leggen.