Orçun Çetinkaya, (Ortak Avukat, Moroğlu Arseven) ve Yana Dianova (GRATA Uluslararası Hukuk Bürosu, Moskova) Rusya’nın Türkiye’ye uyguladığı yaptırımları detaylandırarak bunların iş hayatına yansımalarını değerlendirdi.

Orçun Çetinkaya: 24 Kasım 2015 tarihinde Rusya’nın Su-24 tipi jetinin Türk F-16 uçakları tarafından vurularak Suriye kuzey sınırındaki Bayırbucak bölgesine düşürülmesi üzerine Rusya, Türkiye’ye karşı bir dizi ekonomik önlem ve yaptırım uygulamaya başladı. Bu yaptırımlar tam olarak neyi kapsamaktadır?

Yana Dianova: Yaptırımlar, Suriye ile Türkiye sınırı yakınlarında gerçekleşen ve Rusya Federasyonu Hükümet Kararlarında detaylarıyla anlatılan olayları takiben, Rusya Federasyonu Başkanı tarafından 28 Kasım 2015 tarihinde imzalanan 53 numaralı Kararname ile Türkiye Cumhuriyeti’ne karşı öngörülen bazı özel ekonomik ve idari önlemlerden oluşmaktadır.

İmza tarihinde yürürlüğe giren Kararname ile getirilen yasak ve kısıtlamalardan bazıları şöyledir;

  1. Türkiye menşeili ürünlerden Rusya Federasyonu Hükümeti (Rusya Hükümeti) tarafından onaylanan listede bulunanların Rusya’ya ithal edilmesiyle ilgili yasak;
  2. Türkiye’nin yargı yetkisi sınırları içerisinde kalan yahut Türkiye vatandaşları tarafından kontrol edilen kuruluşlar ile tüzel kişilerden Rusya Hükümeti tarafından onaylanan listede bulunan işlerle ilgilenenler ile ilgili yasak;
  3. 1 Ocak 2016 tarihinden itibaren yürürlüğe giren uygulamayla, Rusya’da yer alan işlerin (hizmetlerin) işveren ve müşterileri, işbu işlerin (hizmetlerin) işveren ve müşterileri ile 31 Aralık 2015 tarihi itibarıyla bir istihdam ve (veya) kamusal-yasal ilişkisi bulunmayan Türk vatandaşları ile istihdam ilişkisine girmeyecek, onlar ile çalışma performansı ve hizmet temini hususunda iştigal edemeyecektir ;
  4. 1 Ocak 2016 tarihinden itibaren Rusya ile Türkiye arasındaki 12 Mayıs 2010 tarihli iki ülke vatandaşlarının karşılıklı vizesiz seyahatini mümkün kılan Sözleşme’nin , istisnai haller hariç tutularak, askıya alınması , ve

Bununla ilişkili olarak aşağıda belirtilen bazı diğer yaptırımlar;

  • Rusya ile Türkiye arasında tarifesiz özel uçuşların yasaklanması;
  • Güvenlik amaçlı olarak Rusya sınırları içerisinde Türk taşımacılar üzerindeki kontrolün güçlendirilmesi;
  • Azak Denizi- Karadeniz havzasında Rus liman ve karasularında yasadışı kalış ve deniz taşıtlarının geçişini önlemek üzere kontrolün güçlendirilmesi.

583 numaralı Kararname ile tur operatörlerine ve seyahat acentelerine Rus vatandaşlarına Türkiye turları satmaktan kaçınma talimatı verilmiştir.

Orçun Çetinkaya: Yaptırımlar Türk medyasında çok geniş olarak işlendi ve Rusya ile Türkiye arasında ticaretin sonuna gelinmesi olarak yorumlandı. Bu yaptırımlardan tam olarak kimler etkilenmektedir?

Yana Dianova: 583 numaralı Kararname ile getirilen yasak ve kısıtlamalar ve Rusya Hükümeti tarafından bunların icrasına ilişkin alınan kararlar aşağıda sayılanları etkilemektedir:

  1. Rusya’ya ithali yasaklanmış malların toptan tedarikçi ve alıcıları (ithalatçıları);
  2. Türkiye’nin yargı alanında Türk vatandaşları veya Türk kuruluşlar tarafından kontrol edilen tüzel kişiler, işbu kuruluşların Rusya’da yer alan, Rusya sınırları içerisinde yasaklama tahtında işleri/hizmetleri icra eden/sağlayan şube ve temsilcilik ofisleri dahil, Türkiye’nin yargı alanında yer alan (diğer bir deyişle, Türk kanunları tahtında kurulan ve var olan) kuruluşları;
  3. Rusya Hükümetinin 1 Ocak 2016’dan itibaren Türk vatandaşları üzerinde geçerli kararından özel olarak muaf tutulanlar hariç olmak üzere, tabiiyetlerine bakılmaksızın Rusya’daki işlerin(hizmetlerin) müşterileri ve işverenleri;
  4. Seyahat acenteleri, tur operatörleri ve Rusya ile Türkiye arasında tarifeli olmayan özel uçuşlar düzenlemekle ve Rusya vatandaşlarının tur ve gezi amaçlı Türkiye’ye seyahat etmelerinin düzenlenmesiyle iştigal eden diğer kuruluşlar ile bireysel girişimcileri;
  5. Türkiye ve Rusya arasında tarifeli olmayan özel uçuşlar düzenleyen havayolu şirketlerini1;
  6. Türkiye ve Rusya arasında çift taraflı taşıma temin eden otomotiv taşıyıcıları2;
  7. Aşağıda sayılanlar hariç, Rusya’ya iş veya diğer amaçlarla, varış tarihinden itibaren en fazla 30 güne kadar seyahatte bulunacak Türk vatandaşları:
  • Rusya’da geçici oturma izni veya oturma izni bulunanlar;
  • Kendi ve ailelerinin geçerli resmi ve özel pasaportlarının bulunması şartı ile Türkiye’ye ilişkin diplomatik veya konsoloslukla ilgili amaçlarla Rusya’da görevlendirilmiş kişiler.

Türk vatandaşlarının hakimiyetinde olan kuruluşlara ilişkin kriterler Rus Ulusal Savunma ve Devlet Güvenliği için Stratejik Önem Taşıyan Ticari İşletmelerde Yer Alan Yabancı Yatırımlara İlişkin Usullere dair Federe Kanun N57-FZ ile belirlenmektedir. Bir ticari işletme üzerindeki hâkimiyet, o ticari işletme tarafından alınacak kararları doğrudan veya üçüncü kişiler aracılığıyla, aşağıda belirtilen şekillerde, belirlemek anlamına gelmektedir:

  • ticari işletmenin oy imtiyazlı hisse senetlerini kontrolünde bulundurarak, veya
  • hissedarlar genel kurul toplantısına katılarak, veya
  • yönetim kurulu veya ticari işletmenin diğer yönetim birimine katılarak, veya
  • ticari işletme ile yöneticisinin görevinin icrasına ilişkin bir sözleşme (yönetici organizasyon) veya benzer bir sözleşme akdederek3.

Orçun Çetinkaya: Yaptırımlar kapsamında alınan önlemleri, Türk işadamlarından Rusya’nın yaptırımları ve bu yaptırımların sonuçları ile ilgili endişe duyanlara açıklayabilmemiz adına detaylandırabilir misiniz?

Yana Dianova

Belirli ürünlerin Türkiye’den ithal edilmesi yasağı

Rusya Hükümeti’nin 1 Aralık 2015’te yürürlüğe giren 1296 numaralı Kararı ile onaylanan listede bulunan Türkiye menşeili tarımsal ürünler, hammaddeler ve gıda ürünlerinin Rusya’ya ithal edilmesi yasaklanmıştır.

Liste, özellikle, bazı sebze, meyve ve taneli ufak meyveleri, kümes hayvanlarının eti ve yan ürünlerini, tuzu ve sakızı kapsamaktadır.

Listedeki ürünler üzerindeki yasaklar Avrasya Ekonomik Topluluğu düzenlemelerinin izin verdiği ölçüde kişisel kullanım için ithal edilen ürünleri kapsamamaktadır.

Bazı işlerin (hizmetlerin) görülmesi yasağı

Rusya Hükümeti’nin 29 Aralık 2015 tarihli ve 1457 sayılı kararı ile 1 Ocak 2016 tarihinden itibaren listede yer alan belirli işlerin (hizmetlerin) Rusya Federasyonu toprakları içerisinde Türkiye’nin yargı yetkisine tabii şirketlerce yahut Türkiye vatandaşları tarafından kontrol edilen kuruluşlarca yürütülmesi yasaklanmıştır.

Bu listede yer alan hizmetler;

  • Kamu ve özel inşaat işleri,
  • Mimarlık, mühendislik, tasarım, teknik test, araştırma ve analiz işleri;
  • Seyahat acenteleri ile turizm alanında hizmet veren diğer kuruluşların işleri;
  • otel ve diğer geçici konaklama alanlarının işletilmesi;
  • devlet ve belediyeler için gerçekleştirilen iş ve hizmetlerin ifası; ve
  • ağaç işçiliğidir.

Yasak listedeki işlerle (hizmetlerle) ilgili olarak getirilen yasak 1457 numaralı Karar’ın yürürlük tarihinden önce imzalanan sözleşmeler bakımından geçerli olmayacaktır ve bu sözleşmeler sözleşmede belirtilen yürürlük tarihleri boyunca geçerli olacaktır.

Türkiye vatandaşlarının istihdam edilmesi yasağı

1 Ocak 2016 tarihinden itibaren yürürlüğe giren uygulamayla, Rusya’da yer alan işlerin (hizmetlerin) işveren ve müşterileri, işbu işlerin (hizmetlerin) işveren ve müşterileri ile 31 Aralık 2015 tarihi itibarıyla bir istihdam ve (veya) kamusal-yasal ilişkisi bulunmayan Türk vatandaşları ile istihdam ilişkisine girmeyecek, onlar ile çalışma performansı ve hizmet temini hususunda iştigal edemeyecektir.

Bu yasak Rusya Hükümeti’nin 1458 numaralı ve 29 Aralık 2015 tarihli Kararı ile onaylanan listede bulunan Rusya tüzel kişilerine ve Rusya tüzelkişisi olmayan kurumların Rusya şubelerine ve irtibat bürolarına uygulanmayacaktır.

Listede 46 Rus tüzel kişisi ile 6 adet Türk şirketinin şubesi ile 2 adet Türk şirketinin irtibat bürosu bulunmaktadır. Bunlardan Enka, IC Ictas, Renaissance Construction, Ant Yapı, Yamata, Monart gibi 26 tanesi inşaat sektöründe faaliyet göstermekte olup büyük Türk inşaat şirketleri ve özel Türk yatırımcıları tarafından kontrol edilmektedirler.

Yine Rus Hükümeti’nin 1458 numaralı Kararı uyarınca listedeki işverenler tarafından ilgili işlerin (hizmetlerin) yürütülmesiyle ilişkili olarak istihdam edilen Türkiye vatandaşı sayısı 31 Aralık 2015 itibariyle yine aynı alanlarda istihdam ettikleri Türkiye vatandaşı sayısını geçemeyecektir.

Rusya Hükümeti’nin 396 numaralı ve 6 Mayıs 2016 tarihli Kararı ile 1458 numaralı Kararında 24 Mayıs 2016 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu doğrultuda söz konusu yasaktan muaf sayılan işverenlere ilişkin iki ayrı liste oluşmuştur:

  • 1 Ocak 2016 tarihinden itibaren 31 Aralık 2015 tarihinden önce imzalanan iş sözleşmesi kapsamında istihdam edilen Türk işçilerin istihdamı bakımından söz konusu yasaktan muaf olan Şirketlerin listesi ilk gruptur. Bu kapsamdaki Şirketler 31 Aralık 2015 tarihli kararnamedeki kotaları aşmaksızın Türk işçi istihdam edebileceklerdir.
  • 1 Ocak 2016 tarihinden itibaren 31 Aralık 2015 tarihinden önce imzalanan iş sözleşmesi kapsamında istihdam edilen Türk işçilerin istihdamı bakımından söz konusu yasaktan muaf olan Şirketlerin listesine eklenen yeni Şirketler gruptur.

Birinci listede 46 tane tane Rus Tüzel Kişisi, 6 Şube ve 2 tane Türk Şirketi’nin İrtibat Ofisi; pek çoğu inşaat sektöründe faaliyet göstermektedir.( Renaissance, Delta, Enka, Yamata). Değişiklik kapsamında listeye dahil olan bankalar ise şu şekildedir: Ziraat Bankası, Yapı Kredi Moskova, İş Bank, Garanti Bank – Moscow, Prokommertsbank ve Credit Europe Bank.

Türkiye’ye tarifesiz özel uçuşların yasaklanması

Rusya Hükümeti’nin 1296 sayılı kararı, 1 Aralık 2015’ten itibaren geçerli şekilde Türkiye ve Rusya arasındaki tarifesiz özel uçuşları yasaklamıştır.

Rusya Federasyonu Turizm Ajansı (Rostourism), 24 Kasım 2015 tarihli yazısıyla Rus tur operatörlerine ve seyahat acentelerine, üçüncü ülkeler aracılığıyla yapılanlar dahil olmak üzere, Türkiye’ye seyahat içeren turizm hizmeti satılmamasını ve bunlara dair promosyon yapılmamasını tavsiye etmiştir.

583 numaralı Kararın uygulanması kapsamında, Rostourism 30 Aralık 2015 tarihli ve 569-Pr-15 nuamralı talimatıyla 19 tur operatörünü 1 Ocak 2016 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde Rusya Federal Tur Operatörleri Birliği’nden çıkararak Rusya’da tur satmalarını yasaklamıştır.

Pegas Toristic, Anex Tour, Coral Travel ve Sunmar Tour bu tur operatörlerindendir.

Orçun Çetinkaya: Yaptırımların özellikle Türkiye menşeli yiyecek ve tarım ürünlerini etkilediğini biliyoruz. Bize yaptırımların yiyecek ve tarım ürünleri açısından kapsamını, alınacak önlemleri ve bu ürünlerin Türkiye’den yaptırımlara rağmen gönderilmesi durumunda izlenecek prosedürünü açıklar mısınız?

Yana Dianova: Rusya Federasyonu Başkanı tarafından imzalanan (RF Başkanı) 560 Numaralı ve 6 Ağustos 2014 tarihli Kararname tahtında, Rusya’da ekonomik yaptırımların uygulandığı ülkelerden belirli tarımsal ürünlerin ithali yasaklanmıştır.

RF Hükümeti’nin 1458 No. ve 7 Ağustos 2014 tarihli Kararı (RF Hükümeti’nin 625 No. Ve 25 Haziran 2015 tarih ve 842 No. Ve 13 Ağustos 2015 tarihli Kararları ile tadil edilmiştir) aşağıda hususları içermektedir:

  1. Tarımsal ürünler, hammadde ve gıdaların menşei olan ülkeler: Arnavutluk, Avustralya, Kanada, İzlanda, Lichtenstein, Karadağ, AB üyesi ülkeler, Norveç Krallığı, Ukrayna4 ve Amerika Birleşik Devletleri;
  2. Yukarıda belirtilen ve Rusya’ya ithal yasağı olan ülkelerden gelen (Gümrük Birliği’nin Dış Ekonomi Faaliyet Mal Sınıflandırmasına istinaden) ve Rusya’ya ithali yasaklanan tarımsal ürün, hammadde ve besinlerin (“yasaklı ürünler”) listesi aşağıda verilenleri kapsamaktadır:
  • sığır ve domuz eti (taze, soğutulmuş veya dondurulmuş);
  • belirli kümes hayvanlarının et ve tüketilebilen yan ürünleri (taze, soğutulmuş veya dondurulmuş);
  • tuzlu, kurutulmuş, füme ve salamura et;
  • balık, kabuklu deniz ürünleri, midye ve diğer suda yaşayan omurgasız canlılar (birkaç istisnayla);
  • peynir ve süzme peynir gibi hazır ürünler de dahil olmak üzere süt ve süt ürünleri (birkaç istisnayla);
  • sebzeler, yenilebilir bitki kökleri ve yumru bitkiler;
  • meyve ve sert kabuklu meyveler;
  • sosis ve diğer et ürünleri, et yan ürünleri veya kan; ve bu ürünlerden elde edilen gıda maddeleri;
  • süt içeren gıda ürünleri ve sebze yağı içeren ürünler;
  • peynir üretim teknolojisi ile üretilmiş ve yüzde 1.5 veya daha fazla süt yağı içeren gıda veya hazır ürünler.

Belirtilen ürünlerin Rusya’ya ithal edilmesi yasağına uyumRusya Federasyonu Federal Gümrük Servisi (Rusya FGS) tarafından denetlenmektedir.

Rusya FGS’nin 1496 sayı ve 7 Ağustos 2014 tarihli Karar’ı uyarınca, bölgesel gümrük ofis başkanları ve doğrudan Rusya FGS’ye bildirimde bulunan gümrükler özellikle aşağıda belirtilen önlemleri almaktadır:

  1. gerekli olması halinde risk yönetim sistemi içerisinde fiili hakimiyet dahil, Gümrük Birliği5 gümrük bölgesine yerleşik prosedürler uyarınca ithal edilen ürünlerin menşe ülkesinin belirlenmesinin sağlanması;
  2. yasaklı ürünlerin bildirisine ilişkin unsurların saptanması halinde, gümrük işlemleri uyarınca ilgili ürünlerin piyasaya sürülmesinin reddedilmesi ve bunların Gümrük Birliği gümrük bölgesinden gecikmeksizin ihracına ilişkin gerekli önlemlerin alınması.

RF Başkanı tarafından imzalanan 320 No. ve 24 Haziran 2015 tarihli Kararname ile yukarıda belirtilen yaptırımların uygulanma süresi 5 Ağustos 2016 tarihine kadar uzatılmıştır.

Ayrıca, RF Başkanı tarafından imzalanan 391 No. Ve 29 Temmuz 2015 tarihli Kararname uyarınca, 6 Ağustos 2015 tarihi itibariyle Rusya’ya ithal edilen yasaklı ürünler imha edilecektir.

Kişisel tüketim amacıyla bireyler tarafından ithal edilen veya gümrük aktarmasının gümrük prosedürlerine tabi tutulan ve üçüncü ülkelere gönderilen ürünler aşağıda belirtilen koşulların sağlanması şartıyla 391 No.lu Kararname’ye tabi değildir:

  • İşbu ürünlere ilişkin veterinerlik ve bitki sağlığı dokümanların gerçek ve ürün ile uyumlu olması;
  • Resmi kontrol makamları, ürünlerin gümrük aktarmasının gümrük prosedürleri koşulları uyarınca gerçekten Rusya sınırları dışına teslim edileceğini dikkate alabilecektir.

RF Hükümeti’nin 1588 No.’lu Karar’ı ile listede yer alan, Arnavutluk, Avustralya, Kanada, İzlanda, Lichtenstein, Karadağ, AB üyesi ülkeler, Norveç Krallığı, Ukrayna ve Amerika Birleşik Devletleri menşeili ve Rusya Federasyonu sınırları içerisinde ithali yasaklanmış tarımsal ürün, hammadde ve besin ürünlerin imhasına ilişkin Yönetmelik onaylanmıştır (774 No. ve 31 Temmuz 2015 tarihli Karar).

Yönetmelik uyarınca, yasaklı ürünlerin el konması ve imhasına ilişkin karar Rusya FGS veya Veteriner ve Bitki Sağlığı Denetimine İlişkin Federe Hizmet veya Federal Servis Denetimi bünyesinde yer alan Tüketici Hakları ve İnsan Refahı Domaini yetkilileri tarafından, Rusya’da ithal edilecek yasaklı ürünlere dair dış ekonomik işlemlere ilişkin olgunun, işbu işlemleri gerçekleştiren kişi (kişilerin) tespit edilip edilmediğine bakılmaksızın, tespiti üzerine alınacaktır.

Orçun Çetinkaya: Yaptırımların hafifleyeceğine yahut kalkacağına dair herhangi bir belirti var mı?

Yana Dianova: Türkiye’ye karşı uygulanan özel ekonomik yaptırımlar zaman sınırlaması olmaksızın 281-FZ numaralı ve 30 Aralık 2006 tarihli “Özel Ekonomik Yaptırımlar Yasası” ve Aralık 2010 tarihli 390-FZ “Güvenlik Yasası”nda yer almaktadır.

281-FZ numaralı Federal Kanun’un 5. maddesi uyarınca, Rusya Başkanı özel ekonomik önlemlerin yürürlük süresini belirleme ve bu önlemleri gerekli kılan sebeplerin ortadan kalkması halinde, önlemleri de kaldırma yetkisini haizdir.

Rusya Federasyonu Ekonomik Gelişim Bakanı Alexey Oulukaev6’e göre ise Türkiye tarafından siyasi gerilimi tırmandıracak adımlar atılmadığı sürece Rusya ilave yaptırımlar öngörmeyecektir.

Rusya Başkanı’nın 669 numaralı ve 28 Aralık 2015 tarihli kararı doğrultusunda Rusya Hükümeti Türkiye tabiiyetinde bulunan işletmeler ile Türkiye vatandaşları yahut Türkiye tabiiyetindeki işletmeler tarafından kontrol edilen işletmelerden mal tedariki ve iş(hizmet) sağlanması hususunda yapılacak sözleşmeler için taslak kuralları (“Taslak Kurallar“) belirlemiştir.

Taslak Kurallar uyarınca, Türkiye tabiiyetinde bulunan işletmeler ile Türkiye vatandaşları yahut Türkiye tabiiyetindeki işletmeler tarafından kontrol edilen işletmeler istisna listesinde yer alabilmek için aşağıdaki kriterlerden birini karşılamalıdır:

  • Yaptırım kapsamında yer alan ürün ve hizmetleri sunmakla birlikte Rus Hükümeti tarafından yaptırımlara istisnalarının gösterildiği listede bulunma
  • Sözleşmenin akdedilmemesi halinde Rusya Federasyonu’nun iç ve dış yükümlülüklerinin ifasının bundan etkilenecek olması ve sözleşme konusu mal, iş veya hizmetin başka şekilde ikame edilemez yahut başka kaynaklardan ikame edilse bile bunun orantısız şekilde daha yüksek masraflara sebep olacak olması; veya
  • Sözleşmenin Rusya Federasyonu’nun güvenlik hususundaki menfaatlerini yahut Rusya Federasyonu’nda önemli sayıda tüketicinin menfaatlerini etkiliyor olması ve sözleşme konusu mal, iş veya hizmetin başka şekilde ikame edilemez yahut başka kaynaklardan ikame edilse bile bunun orantısız şekilde daha yüksek masraflara sebep olacak olması; veya
  • Sözleşmenin akdedilememesinin Rusya Federasyonu veya Rusya’daki bir kurumun ekonomik, teknik, finansal ve inovasyon programlarının uygulanması açısından esaslı zorluklar yaratacak olması.

Listeye alınacak sözleşmelerden işlerin ifası ve hizmetlerin yürütülmesi ile ilgili olanlar ise Ekonomik Gelişim Bakanlığı altında çalışan Kuruluşlar arası Komite tarafından belirlenecektir.

Taslak Kurallar uyarınca bir sözleşmenin yaptırımlardan muafiyet listesinde yer alabilmesi için, bir Rus kuruluşun, Rusya Federasyonu yürütme organı bileşeninin Ekonomik Gelişim Bakanlığı’na Taslak Kuralların ekinde öngörülen usule uygun olarak ve sözleşmenin akdedilmesinin neden gerekli olduğunu da açıklayarak başvurması gerekmektedir.

Taslak Kurallar şu anda gerekli tüm oturumlardan ve değerlendirmelerden geçmiş durumda ancak Rusya Hükümeti tarafından yürürlüğe giriş tarihi henüz belirlenmedi.

Orçun Çetinkaya: Tüm bunlar göz önünde bulundurulunca, Türk şirketlerinin Rusya’daki gelecekleri ile ilgili olarak endişe duyup çıkış yapma ihtimallerini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Yana Dianova: Türkiye vatandaşları veya Türkiye tabiiyetinde bulunan tüzel kişilerin kontrol ettiği işletmelerden hiçbiri şu ana dek Rusya’dan çıkış yapacağına dair bir açıklamada bulunmadı. Genel eğilimin Türkiye ile Rusya arasındaki siyasi uyuşmazlıklar çözümlenene dek beklemek ve mümkün olduğu ölçüde yaptırımların öngördüğü kısıtlamalara uymak yönünde olduğu anlaşılıyor.

Özellikle, büyük tur operatörlerinden 1 Ocak 2016 itibariyle Federal Tur Operatörleri Birliği’nden çıkarılan Pegas Toristic, Anex Tour, Coral Travel ve Sunmar Tour isimli tur operatörleri resmi duyurular yaparak Rusya’daki faaliyetlerine iş ortakları ve bağlı ortaklıkları aracılığıyla devam ettiklerini duyurdular7.