Z dniem 3 lipca 2016 r. wejdą w życie zrewidowane postanowienia rozporządzenia Market Abuse Regulation (MAR) oraz dyrektywy Market Abuse Directive (MAD II). Akty te stanowić będą podstawowe narzędzie podmiotów dążących do zabezpieczenia się przed ryzykiem wynikającym z niedostosowania ich działalności do postanowień omawianych regulacji. 

Komunikacja z inwestorami a informacje poufne

Od 3 lipca 2016 r. nie będzie obowiązywał katalog zdarzeń gospodarczych, aktualizujących obowiązek publikacji informacji. Podstawę publikacji raportów stanowić będzie definicja informacji poufnej w rozumieniu art. 7 rozporządzenia MAR, a w rezultacie nastąpi zastąpienie tego katalogu pojęciami niedookreślonymi, użytymi na poziomie definicji informacji poufnej. Analiza tej definicji nakazuje zwrócić szczególną uwagę na następujące wnioski:

  1. Informacje poufne uznaje się za określone w sposób precyzyjny, jeżeli: 
  • wskazują na zbiór okoliczności, które istnieją lub można zasadnie oczekiwać, że zaistnieją, lub na zdarzenie, które miało miejsce lub można zasadnie oczekiwać, że będzie miało miejsce
  • są w wystarczającym stopniu szczegółowe, aby można było wyciągnąć z nich wnioski co do prawdopodobnego wpływu tego szeregu okoliczności lub zdarzenia na ceny instrumentów finansowych.
  1. Ustawodawca europejski reguluje tzw. etap pośredni informacji poufnej, rozumiany jako etap  rozciągniętego w czasie procesu, który jest uznany za informację poufną, jeżeli sam w sobie spełnia kryteria informacji poufnej. 
  2. Wprowadzone w rozporządzeniu MAR pojęcie „prawdopodobnego znacznego wpływu” w sposób faktyczny ustanawia poziom de minimis, który powinien zabezpieczać przed wskazywaniem wszelkich informacji jako informacji poufnej, a w konsekwencji stanowi ochronę przed paraliżem bieżących procesów zachodzących w przedsiębiorstwie, spowodowanych koniecznością stałego raportowania. 
  3. W przypadku niepodania do publicznej wiadomości informacji, konieczne będzie rozważenie  faktów funkcjonujących niejako „na około” danego przypadku naruszenia.

W polskiej praktyce znane są przypadki zastosowania sankcji wynikających z problematyki informacji poufnej lub manipulacji rynkowych. Zapobiec tego typu przypadkom może właściwie wdrożony system compliance. W ramach tego systemu szczególną uwagę zwrócić należy na zagadnienia takie jak: 

  • konieczność segregacji dostępu do informacji („Chińskie mury”) – zarówno fizycznej, jak i technologicznej
  • wdrożenie procedury dostępu do informacji poufnej
  • prowadzenie listy insiderów
  • prowadzenie listy osób z potencjalnym dostępem do informacji całościowej w organizacji np. prezes lub dział compliance
  • właściwy proces zmiany i nadawania dostępów
  • sposób udostępniania listy dla organów nadzoru
  • audyt dostępów i dokumentacji
  • prowadzenie właściwej polityki transakcji dla menedżerów wyższego szczebla, zgodnej z art. 19 rozporządzenia MAR
  • zapewnienie zgodności z prawem procesu publikowania rekomendacji inwestycyjnych i statystyk

Manipulacje instrumentami finansowymi

Zasygnalizowania wymaga problematyka zmian regulacyjnych w zakresie manipulacji instrumentem finansowym, wynikających z wdrożenia Rozporządzenia MAR. Należy tu zwrócić uwagę na następujące zagadnienia:   

  • Manipulacje transakcyjne (bezpośrednie) 
  • Manipulacje informacyjne (pośrednie) 
  • Wykorzystywanie informacji poufnych i tajemnicy zawodowej.

W jaki sposób można skutecznie zapobiec powyższym zdarzeniom nacechowanym negatywnie przez Ustawodawcę europejskiego? Także w tym przypadku odpowiedzią jest prowadzenie efektywnej polityki compliance. 

W ramach programu compliance wyróżnić należy następujące zasady postępowania:

  • Program compliance powinien być skuteczny. Skuteczność ta powinna mieć wszelkie cechy środka zaradczego o charakterze systemowym, w tym zapewniać generowanie dowodów skuteczności procesów i wprowadzonych rozwiązań. 
  • Polityka compliance powinna zawierać minimalny poziom szczegółowości informacji, jaką należy raportować, oraz gwarantować efektywny system przechowywania danych. 
  • System powinien mieć cechy automatyczności, a więc powinien być zdolny do analizy każdej transakcji i zleceń, indywidualnie i komparatywnie, dostarczać odpowiednie alerty do dalszej analizy, jak również określać scenariusze naruszeń oraz logikę alertów. 

Tak prowadzona polityka compliance prowadzi do podniesienia ochrony inwestorów oraz wzrostu zaufania inwestorów do przedsiębiorstwa, jak również – w wymiarze systemowym – do wzrostu zaufania społecznego do obrotu finansowego.   

Co z Ustawą o obrocie instrumentami finansowymi?

W polskim porządku prawnym, w ramach wdrażania opisywanych regulacji, rewizji podlegać będą głównie postanowienia Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Najważniejsze zmiany zaproponowane do wprowadzenia w tym akcie to: 

  • Ustanowienie sankcji karnej w wysokości 5 000 000 zł lub kary pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, lub zastosowania obu tych kar łącznie za wykorzystanie informacji poufnych i dokonanie manipulacji.
  • Ustanowienie sankcji karnej w postaci grzywny do 2 000 000 zł albo kary pozbawienia wolności do lat 4, lub zastosowania obu tych kar łącznie, za ujawnienie informacji poufnej, ujawnienie informacji wewnętrznej, udzielenie rekomendacji lub nakłonienie do nabycia lub zbycia instrumentów finansowych, których dotyczy informacja poufna. 
  • Za niewypełnianie poszczególnych obowiązków wynikających z rozporządzenia MAR projekt Ustawy przewiduje karę pieniężną do wysokości 4 150 000 zł, lub do kwoty stanowiącej równowartość 2 proc. całkowitego rocznego przychodu wykazanego w ostatnim zbadanym sprawozdaniu finansowym za rok obrotowy.
  • Ze względu na wprowadzenie nowych sankcji karnych dostosowanych do wymogów dyrektyw MAD, projekt zakłada również uchylenie niektórych z dotychczasowych przepisów sankcyjnych, np. art. 172 oraz w art. 173 ust. 2, 5 i 9 Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

Warto zwrócić uwagę, że w projekcie nowelizacji przewidziano możliwość nałożenia przez Komisję Nadzoru Finansowego kary pieniężnej w wysokości 2 075 000 zł na osobę fizyczną lub 4 150 000 zł na inne podmioty za sporządzanie lub rozpowszechnienie rekomendacji inwestycyjnej lub innej informacji rekomendującej lub sugerującej strategię inwestycyjną z naruszeniem art. 20 ust. 1 rozporządzenia MAR, lub za nienależyte wykonanie lub naruszenie obowiązków wynikających z art. 19 rozporządzenia MAR, dotyczących zawierania na własny rachunek transakcji przez osoby zajmujące funkcje zarządcze.

Wnioski

Analiza regulacji dyrektywy MAD II, rozporządzenia MAR oraz projektów krajowych przepisów prawnych implementujących te akty do krajowego porządku prawnego pozwala sądzić, że powyżej wskazane zagadnienia będą miały fundamentalne znaczenie dla podmiotów funkcjonujących na rynku finansowym. W celu zabezpieczenia przed ryzykiem braku zgodności z analizowanym aktami prawnymi, podmioty działające na tym rynku powinny zwrócić szczególną uwagę na funkcjonowanie swoich jednostek compliance, wzmocnić ich skuteczność, a także dokonać przeglądu istniejących procesów, a niejednokrotnie wprowadzić całkiem nowe procesy dostosowane do nowych regulacji. 

Wśród licznych zmian, które na rynek finansowy wprowadzi Rozporządzenie MAR, znajduje się tzw. instytucja whistleblowing. Jest to sformalizowany tryb zgłaszania zauważonych nieprawidłowości w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa. Za naruszenie przepisów Rozporządzenia MAR grozić mogą wysokie kary finansowe. Czytaj więcej w innym naszym artykule: Whistleblowing na rynku finansowym