Ondernemingen kunnen een kartel opbiechten bij de Europese Commissie ('EC') of de Autoriteit Consument & Markt ('ACM') in ruil voor boetekorting of zelfs boete immuniteit. Hierbij geldt dat hoe eerder een bedrijf zich meldt, hoe lager de boete uitvalt. Zo ontstaat een ware 'ratrace' tussen de karteldeelnemers. Bij grensoverschrijdende kartels is echter niet duidelijk bij wie een clementieverzoeker zich moet melden, omdat nog niet duidelijk is welke autoriteit het onderzoek zal leiden. Is het voldoende om een hoofdverzoek in te dienen bij de Commissie of dient een onderneming zichzelf bij elke nationale mededingingsautoriteit aan te geven? Op deze vraag heeft het Europees Hof van Justitie onlangs antwoord gegeven.

Juridisch: hoe werkt de clementieregeling?

Een boete voor kartelovertredingen kan oplopen tot 10% van de jaaromzet, maar daarvoor dient een mededingingsautoriteit wel een kartel op het spoor te komen. Daarom geven de EC en de ACM hoge kortingen aan ondernemingen die een kartel opbiechten. Hierbij geldt het beginsel 'first come, first served': de eerste melder ontvangt 'boete immuniteit' (een korting van 100%!). De daaropvolgende melders krijgen korting op basis van hun plaats in de clementierij en de toegevoegde waarde van de informatie die zij verstrekken. Om een korting op de boete te verkrijgen, dient een onderneming dus zo snel en zo volledig karteldeelname te melden.

Hoeveel korting een onderneming precies kan verkrijgen, is te vinden in de clementieregelingen van de EC en nationale mededingingsautoriteiten. Omdat het hier gaat om een groot aantal regelingen, hebben de autoriteiten gezamenlijk een conceptclementieregeling uitgebracht. Deze is te vinden op de website van het European Competition Network ('ECN').

Praktisch: het clementiecomplex van DHL

DHL Express ('DHL') had in juni 2007 een zogenaamd 'hoofdverzoek' tot clementie ingediend bij de Commissie wegens karteldeelname in het internationale goederenverkeer (ter land (weg), ter zee en in de lucht). Zekerheidshalve had DHL ook in juli 2007 een beknopt clementieverzoek ingediend bij de Italiaanse mededingingsautoriteit. Toen de EC besloot om het luchtvaartkartel te onderzoeken, werd aan de nationale mededingingsautoriteiten de mogelijkheid gelaten om de schendingen op het gebied van zee- en wegvervoer te onderzoeken. Daarop richtte de Italiaanse mededingingsautoriteit haar pijlen op het wegvervoer. Toen bleek dat het beknopte DHL clementieverzoek niet zag op het weggedeelte probeerde DHL nog haar huid te redden en diende aanvullende informatie in. Helaas was dit te laat om de boetedans in zijn geheel te ontspringen. Twee andere karteldeelnemers hadden namelijk eerder aan de bel getrokken.

Oordeel van het Europees Hof van Justitie

DHL nam geen genoegen met een derde plaats in het clementierijtje en spande een rechtszaak aan. DHL stelde dat de Italiaanse mededingingsautoriteit verplicht is om DHL's clementieverzoek te beoordelen in het licht van het hoofdverzoek dat bij de Commissie is ingediend. Door dit na te laten, handelde de Italiaanse mededingingsautoriteit in strijd met de door ECN opgestelde conceptclementieregeling en de Unierechtelijke beginselen.

Het Hof biedt verheldering en oordeelt dat deze verplichting uit geen enkele Unierechtelijke bepaling voortkomt. Kortom, de beoordeling van een clementieverzoek komt enkel toe aan de autoriteit waarbij het verzoek is ingediend. Clementieverzoeken bij andere autoriteiten hoeven daarbij niet in overweging te worden genomen. Met de stelling dat de Italiaanse mededingingsautoriteit in strijd met de door ECN opgestelde instrumenten handelt, maakt het Hof ook meteen korte metten. ECN is niet bevoegd om juridisch bindende regels op te stellen. De mededingingsautoriteiten zijn daarom niet verplicht om zich hier aan te houden.

Better safe than sorry

Het Hof maakt met dit arrest duidelijk dat je als onderneming het zekere voor het onzekere moet nemen. De clementieregelingen bestaan autonoom en onafhankelijk van elkaar. De mededingingsautoriteiten zijn niet verplicht om in hun beoordeling clementieverzoeken ingediend bij andere autoriteiten in overweging te nemen. Helaas is klikken dus niet met één klik op een site geregeld. Het loont om als onderneming vooraf goed te bekijken waar, wanneer en bij wie je te biecht gaat.