ACM verhoogt boetemaxima

De boetemaxima van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) gaan omhoog. Exacte datum van inwerkingtreding wordt bij Koninklijk Besluit bepaald (de datum van 1 juli 2016 is beoogd). Vlak voor de kerst heeft de Eerste Kamer ingestemd met een verdubbeling van  de maximale boete van € 450.000,- naar € 900.000,-, of 1% van de jaaromzet voor lichte mededingingsrechtelijke overtredingen. Voor zware overtredingen geldt eveneens € 900.000,-, maar wel 10% van de jaaromzet. Bovendien wordt de hoogte van de boete voor kartelovertredingen gekoppeld aan de duur van de overtreding met een maximale duur van vier jaar. Een voorbeeld: als ondernemingen vijf jaar lang marktverdelingsafspraken hebben gemaakt, zal 10% van de jaaromzet over een periode van vier jaar de maximale boete zijn. Nu is de duur van de overtreding alleen nog relevant voor de hoogte van de boete, straks dus ook voor het boeteplafond. Voor recidives wordt de boete daarbovenop verdubbeld. De boetemaxima stijgen dus aanzienlijk.

Nederland wijkt af van koers Europese Commissie

Opvallend is dat Nederland met deze wetswijziging (de mogelijkheid tot) hogere boetes instelt. Dit vormt een breuk met de boetepraktijk van de Europese Commissie en andere EU-kartelwaakhonden. Zo houden de Europese Commissie, maar onder meer ook Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk een enkel maximum van 10% van de jaaromzet aan. Een Nederlandse (vermenigvuldigings)koppeling aan de duur van de overtreding, maakt het mogelijk voor ACM om nog hogere boetes uit te delen. De boete kan namelijk in een uiterst geval worden vervierdubbeld bij een overtredingsperiode van vier jaar of meer. Dat is effectief een boeteplafond van 40% van de jaaromzet! Dergelijke bedragen kunnen een mokerslag zijn voor ondernemingen.

Afschrikwekkend effect?

Het Ministerie van Economische Zaken wil met deze verhoging potentiële overtreders afschrikken. Vraag blijft hoe wenselijk het is dat Nederland de boetemaxima van ACM verhoogt. De Raad van State zette in ieder geval vraagtekens bij de aanname dat de huidige boetetarieven niet afschrikkend genoeg zouden zijn. Werkgeversorganisatie VNO-NCW gaat zelfs een stap verder en noemt de verhoging 'onzin', nu de dreiging van een boete aan innovatie en andere (duurzaamheid) initiatieven in de weg zou kunnen staan. "Verhoging van de boetes kan leiden tot overdreven voorzichtigheid van bestuurders en ondernemingen die door de dreiging van torenhoge boetes risico-avers gaan handelen.​" Dit is wat gechargeerd, ook binnen de kaders van het mededingingsrecht zijn genoeg mogelijkheden voor ondernemingen om te innoveren en samen te werken. Daarnaast, de verhoging van de boetemaxima beïnvloedt niet de kaders om te mogen samenwerken.

ACM verlegt de lat

De boeteverhoging maakt duidelijk dat de Nederlandse overheid hard inzet op het tegengaan van mededingingsbeperkend gedrag. Kijkend naar de praktijk van ACM is het wel de vraag wat de gevolgen zijn van de nieuwe boetemaxima. In het verleden is het boetemaximum zelden opgelegd door ACM. Much a do about nothingdus? Zeker niet, want met de nieuwe boetemaxima is de lat voor ACM verlegd. Niet uitgesloten is dat ACM vanaf de inwerkingtreding gemiddeld hogere boetes gaat opleggen. Gelet op deze grote wijziging is er overgangsrecht van toepassing: de maatregelen gelden alleen voor 'nieuwe' overtredingen, dat wil zeggen voor overtredingen die zijn begaan ná inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Maar, de boetebedragen van ACM waren al niet mals en een hoge boete wil je als onderneming te allen tijde vermijden.