Is het mogelijk een dividend te verbinden aan een bepaalde divisie of bedrijfstak van een vennootschap? Volgaandelen, ook bekend onder hun Engelse naam: "tracking stocks", bieden hiervoor een oplossing “op maat”. Deze oplossing is gegroeid uit de rechtspraktijk en tot op heden nog zelden gebruikt.

Deze effecten bieden de gelegenheid aan hun houders om beloond te worden in functie van de resultaten van slechts een deel van de onderneming (productielijn, divisie, bedrijfstak, dochteronderneming,…). Ze leveren op die manier concrete investeringsmogelijkheden op.

De voordelen van het systeem

De voordelen die vanuit dit systeem voortvloeien zijn divers. Tracking stocks zijn onder andere een middel om de waarde van een onderdeel van de vennootschap te individualiseren en op die manier de toegang tot kredieten gemakkelijker te maken waarbij het vertrouwen van de investeerders behouden blijft. Deze kunnen ook gebruikt worden als een motiveringsinstrument van het management. Bovendien, kunnen bij een omruilaanbieding, volgaandelen door de overnemende vennootschap als prijs gebruikt worden om de verwatering van het opwaarts potentieel van de effecten van de aandeelhouders van de verkochte vennootschap te voorkomen.

De aard van de effecten

De rechtsleer stelt verschillende mogelijkheden met betrekking tot de aard van deze effecten voor:

_preferent aandeel/categorieën van aandelen;

_winstbewijs;

_obligatie genomen als een hybride instrument: een schuldinstrument met een variabele vergoeding.

Een uitwerking op maat

Het is aangeraden om aan de volgende parameters een speciale aandacht te besteden:

_een afzonderlijke boekhoudkundige organisatie per “afgesplitste” bedrijfstak;

_een consistente en correcte allocatie van activa, passiva, opbrengsten en kosten tussen de bedrijfstakken;

_het vermijden van mogelijke belangenconflicten op bestuursniveau van de vennootschap;

_het vermijden van een invloed van onderlinge transacties tussen bedrijfstakken en van een mogelijke invloed van één bedrijfstak op de waarde van een andere bedrijfstak.

Bovendien, is het ook belangrijk om met enkele principes van vennootschapsrecht rekening te houden, namelijk het verbod van het zogenaamde leonijns beding, en de inachtneming van de affectio societatis.

De winstverdeling tussen de vennoten wordt vrij door de statuten bepaald onder voorbehoud van het verbod van leonijns beding. Het is verboden dat een vennoot zich het leeuwendeel in de vennootschapsovereenkomst toe-eigent. Bijgevolg, is het beding dat aan een van de vennoten de gehele winst toekent nietig. Hetzelfde geldt voor het beding waarbij de gelden of goederen, door een of meer van de vennoten in de vennootschap ingebracht, worden vrijgesteld van elke bijdrage in het verlies. Het is dus belangrijk om goed na te denken over de voorwaarden van de verdeling van de winst.

Het bestaan van tracking stocks geeft aan dat sommige aandeelhouders slechts een belang hebben in sommige activiteiten van de vennootschap. Is dit in strijd met de affectio societatis? Om alle moeilijkheden te vermijden, is het mogelijk om een saldo van de winst van de vennootschap in haar geheel te voorzien die te verdelen is tussen alle aandeelhouders.

Ten slotte, is het nodig dat er uitkeerbare winst beschikbaar is in het hoofde van de vennootschap in haar geheel en niet alleen maar in het hoofde van een bedrijfstak.

Het spreekt voor zich dat zo’n juridische constructie op maat moet uitgewerkt worden. De rechten en plichten van de aandeelhouders moeten duidelijk omgeschreven worden in de statuten en alle modaliteiten moeten duidelijk afgesproken worden in de aandeelhoudersovereenkomst.

Vooruitblik

Laten we ten slotte de eventuele impact van de toekomstige hervorming van het vennootschapsrecht op de volgaandelen even bekijken.

De hervorming zou voorzien dat er geen kapitaalsvereiste meer is voor de BVBA’s. De rechten van de aandeelhouders zouden dus niet langer bepaald worden door de fractie van het kapitaal dat zij vertegenwoordigen, maar conventioneel of statutair. Het concept van aandeel zou dus grondig veranderen.

Er wordt ook overwogen om, bij BVBA’s en NV’s, het beginsel “één aandeel één stem” suppletief te maken en het mogelijk te maken om meervoudig stemrecht via de statuten toe te kennen.

Wat het leonijns beding betreft, zouden enkel bedingen die de gehele winst aan een vennoot toekennen verboden blijven. Daarentegen zou het verbod van bedingen die de inbreng van een vennoot van elke bijdrage in het verlies vrijstellen worden afgeschaft.

Het voorstel voorziet echter geen wettelijke verankering van de tracking stocks in het vennootschapsrecht. Deze zullen dus nog steeds voornamelijk door de bedrijfspraktijk ontwikkeld worden.