De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en De Nederlandsche Bank (DNB) hebben zich in twee adviezen negatief uitgelaten over het wetsvoorstel uit 2016 betreffende een verbod op winstuitkering door zorgverzekeraars. Eerder was ook de Raad van State kritisch over het wetsvoorstel.

Bij de invoering van de Zorgverzekeringswet in 2006 werd het ongewenst geacht als zorgverzekeraars hun ziekenfondsreserves (publiek geld) konden uitkeren aan aandeelhouders of leden. Daarom is een verbod daartoe geïntroduceerd voor de duur van tien jaar, dat in 2016 is verlengd met twee jaar, zodat het huidige verbod nog geldt tot 2018. Met het aanhangige wetsvoorstel wordt getracht het verbod op winstuitkering permanent te maken (en het verbod wordt zelfs ook nog wat uitgebreid). Het wetsvoorstel is in januari 2017 goedgekeurd in de Tweede Kamer en ligt nu bij de Eerste Kamer. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en het Ministerie van Financiën hebben daarop de NZa en DNB verzocht een advies uit te brengen over dit wetsvoorstel.

Advies NZa

In de eerste plaats merkt de NZa op dat de definitiebepalingen van het begrip ‘winst’ en ‘verbetering van kwaliteit en toegankelijkheid van zorg’ ontbreken. Zorgverzekeraars mogen bijvoorbeeld wel hun winst inzetten voor de verbetering van de zorg, maar het is onduidelijk wat de wet hier precies bedoelt. Daarnaast constateert de NZa enkele lacunes in het wetsvoorstel. Het effectief handhaven van het verbod op winstuitkering wordt daardoor lastig. Volgens de Tweede Kamer moet de NZa erop toezien dat zorgverzekeraars geen gebruik maken van deze lacunes. De NZa is kritisch op deze stelling van de Tweede Kamer; toezicht houden op lacunes in de wetgeving is immers niet mogelijk omdat de regelgeving daar juist niets voor heeft geregeld. Een juridische basis voor toezicht door de NZa ontbreekt. Daarnaast zet de NZa vraagtekens bij de voorgestelde handhavingsmechanismen. De NZa verwacht bovendien veel juridische procedures naar aanleiding van de invoering van het permanente verbod. Zo bestaat er voor de NZa de verplichting een boete op te leggen wanneer door de zorgverzekeraar winst wordt uitgekeerd, zonder ruimte voor een belangafwegingen van de NZa, wat weer risico’s met zich meebrengt voor de houdbaarheid van een sanctiebesluit van de NZa. Zorgverzekeraars kunnen het verbod aanvechten bijvoorbeeld op grond van het gewekte vertrouwen bij de invoering van het nieuwe zorgstelsel dat een winstuitkering in het verschiet lag. Vanwege de grote juridische risico’s die kleven aan het wetsvoorstel acht de NZa de kans dat zij eventuele juridische procedures verliest aanzienlijk. Zorgverzekeraars zouden zelfs een schadevergoeding op grond van een onrechtmatige overheidsdaad kunnen vorderen van de NZa. Ook meldt de NZa in samenspraak met de Autoriteit Consument & Markt (ACM) dat de effecten op de zorgmarkt in het wetsvoorstel onvoldoende in kaart zijn gebracht. Zorgverzekeraars zullen mogelijk grote financiële risico’s gaan lopen, omdat kapitaal aantrekken wordt bemoeilijkt. Mogelijke manieren om dit risico af te dekken zijn premiestijgingen of het uitvoeren van risicoselectie. Tot slot concludeert de NZa dat de concurrentie op de zorgverzekeringsmarkt kan afnemen door het permanente verbod.

Advies DNB

DNB waarschuwt vooral voor de mogelijke effecten op de solvabiliteit, de herstelmogelijkheden en de bedrijfsvoering van zorgverzekeraars. Bovendien sluit DNB zich aan bij de NZa in de zin dat de definitie van winst niet sluitend is geformuleerd in het wetsvoorstel en dat dit kan leiden tot verschillende interpretatiemogelijkheden. Indien bijvoorbeeld het verbod toe ziet op alle winsten, zou de groepssolvabiliteit van de zorgverzekeraars van 157% naar 108% kunnen dalen. Wanneer enkel toekomstige winsten worden meegenomen in de definitie, kunnen de directe gevolgen meevallen. Daarnaast staan bij financiële zwakte nagenoeg enkel premiestijgingen tot de beschikking van de zorgverzekeraars, nu kapitaal aantrekken zeer moeilijk wordt. Tot slot zouden de zorgverzekeraars waarschijnlijk hun hele bedrijfsvoering moeten aanpassen aan de nieuwe wet.

Recentelijk publiceerde het Loyens & Loeff Zorgteam al over winstuitkering in de gezondheidszorg met betrekking tot het wetsvoorstel zelf en over de verhouding met het participatiemodel.