Od 1 stycznia 2017 r. opodatkowaniu podatkiem dochodowym mają podlegać wszystkie dochody funduszy inwestycyjnych zamkniętych oraz w znacznym zakresie także funduszy inwestycyjnych otwartych.

Zwolnienie z podatku funduszy inwestycyjnych

W chwili obecnej fundusze inwestycyjne, zarówno zamknięte jak i otwarte, korzystają z całkowitego zwolnienia wszystkich swoich dochodów z opodatkowania podatkiem dochodowym. Dotyczy to zarówno dochodów z tytułu inwestycji kapitałowych, odsetek, dywidend, jak także dochodów z nieruchomości, a także działalności operacyjnej prowadzonej pod funduszem w formie spółek osobowych (w przypadku odpowiedniej strukturyzacji). Zasada ta obowiązuje od 1998 r. i jest zgodna z praktyką międzynarodową – fundusze inwestycyjne są zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym w większości jurysdykcji podatkowych na świecie.

Istotą takich regulacji jest uznanie, że fundusz inwestycyjny jest wyłącznie wspólną platformą inwestowania dla szeregu inwestorów. W porównaniu z indywidualnymi inwestorami nie prowadzi on specyficznej działalności. Tym samym opodatkowanie dochodów powinno nastąpić tak jak w przypadku inwestycji indywidualnych dopiero na etapie ich wypłaty do inwestorów.
Powyższa zasada i filozofia opodatkowania funduszy inwestycyjnych ma ulec diametrialnej zmianie od 1 stycznia 2017 r.

Proponowane zmiany

Zgodnie z zaproponowanym projektem ustawy:

  • wszelkie dochody funduszy inwestycyjnych zamkniętych podlegać będą opodatkowaniu podatkiem dochodowym;
  • w przypadku funduszy inwestycyjnych otwartych zwolnione z opodatkowania będą wyłącznie dochody z tytułu „inwestycji kapitałowych”, takie jak odsetki, dywidendy, dochody z tytułu zbycia papierów wartościowych, etc. – opodatkowaniu podlegać będą np. dochody z nieruchomości oraz z tytułu działalności operacyjnej prowadzonej przez spółki osobowe tych funduszy;
  • kwoty otrzymane przez fundusze inwestycyjne (zarówno otwarte jak i zamknięte) tytułem wpłat na poczet jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych nie będą podlegać opodatkowaniu.

Skutki planowanych zmian

W ocenie ustawodawcy fundusze inwestycyjne typu zamkniętego wykorzystywane są do przeprowadzania optymalizacji podatkowych. W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazywane jest, że krąg inwestorów tych funduszy jest ograniczony, w pełni decydują oni o poszczególnych transakcjach i inwestycjach funduszu, wręcz w istocie ich funkcja i działalność przypomina raczej spółkę holdingową, a nie działalność inwestycyjną. W szczególności wskazywane jest przeprowadzanie przez podatników restrukturyzacji, których efektem jest zwolnienie z opodatkowania bieżącej, operacyjnej działalności gospodarczej, a nie działalności inwestycyjnej. Celem zmian jest uniemożliwienie takiego działania.

Analizując jednak skutki proponowanych zmian wskazać jednak należy, że są one dużo bardziej restrykcyjne i dalej idące niż wskazany cel regulacji – skutki te nie ograniczają się bowiem wyłącznie do eliminacji możliwych schematów planowania podatkowego, ale wręcz do penalizacji prowadzenia działalności w formie funduszy inwestycyjnych zamkniętych. W odniesieniu bowiem do tego typu funduszy brak zwolnienia z opodatkowania nie dotyczy tylko wskazanych powyżej dochodów, ale wszelkich przez nich osiąganych, w tym z tytułu odsetek, dywidend, innego rodzaju inwestycji kapitałowych. Tym samym efektywnie sytuacja podatkowa inwestorów tych funduszy będzie nie tylko nie lepsza, ale wręcz gorsza niż w przypadku braku funduszu inwestycyjnego zamkniętego w swojej strukturze. Wszelkie dochody opodatkowane będą bowiem dwukrotnie raz na poziomie funduszu, a drugi raz przy wypłacie do wspólników. Sytuacja funduszu inwestycyjnego zamkniętego będzie też gorsza niż spółki holdingowej – nie będzie mu przysługiwało zwolnienie z opodatkowania dochodów z tytułu dywidend i innych dochodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych (które pod pewnymi warunkami przysługiwałoby spółce kapitałowej).

Co więcej, niezależnie od opodatkowania dochodów funduszy inwestycyjnych zamkniętych, opodatkowaniu podlegać będą także dochody funduszy z tytułu inwestycji w nieruchomości, nawet wtedy, kiedy prowadzone będą przez fundusze inwestycyjne otwarte (to jest te, które w ocenie autorów zmian nie służyły optymalizacji podatkowej). Zgodnie bowiem z planowanymi zmianami fundusze inwestycyjne otwarte będą zwolnione z opodatkowania w zakresie dochodów z tytułu dywidend, odsetek, zbycia wierzytelności, walut, udziałów, akcji i innych papierów wartościowych, a także ze zbycia lub realizacji dochodów z pochodnych instrumentów finansowych. Lista ta jest wyczerpująca – jakiekolwiek dochody funduszu nie mieszczące się w powyższym katalogu będą podlegać opodatkowaniu. Trudno uznać za odpowiedź na tę zmianę opublikowanego już projektu ustawy o nieruchomościowych spółkach inwestycyjnych, która przewiduje zwolnienie z opodatkowania podatkiem dochodowym dla dochodów takich spółek uzyskiwanych z nieruchomości ze względu na postawione wygórowane wymogi utworzenia takiej spółki.

Proponowane zmiany regulują także opodatkowanie wpłat otrzymanych przez fundusze inwestycyjne od swoich uczestników. Zgodnie z nimi zwolnione z opodatkowania będą tylko te wpłaty, które zostały dokonane tytułem objęcia certyfikatów inwestycyjnych lub jednostek uczestnictwa. Tym samym darowizna na rzecz funduszu będzie podlegać opodatkowaniu.